Της Παναγιώτας Π. Λάμπρη
πεζογράφου – ποιήτριας
Το βράδυ της 2ας Απριλίου τρέχοντος έτους παρακολούθησα στην ΕΡΤ3 το συγκλονιστικό, σπαρακτικό θα έλεγα, ντοκιμαντέρ, «The Social Trap» («Η μεγάλη δίκη των Κοινωνικών Δικτύων»), ή καλύτερα, «Η Κοινωνική Παγίδα», το οποίο είναι χρησιμότατο για όσους ανατρέφουν παιδιά και εφήβους και, αν τύχει και διαβάζουν το παρόν κείμενο και δεν το έχουν δει, οφείλουν να το αναζητήσουν και με προσοχή να λάβουν τα μηνύματά του.
Το συγκεκριμένο ντοκιμαντέρ το είχα παρακολουθήσει και τον περασμένο Νοέμβριο στην πρώτη του μετάδοση, αλλά το ενδιαφέρον θέμα του με παρακίνησε να το ξαναδώ, καθώς πραγματεύεται το πώς, πολιτειακοί θεσμοί και γονείς στην Ευρώπη και στις ΗΠΑ, ενώθηκαν, για να προστατεύσουν τα παιδιά και τους εφήβους από τους πέντε ψηφιακούς γίγαντες, Microsoft, Apple, Alphabet (Google), Amazon και Meta (Facebook), αλλά και από το Tik Tok.
Περιληπτικά, πραγματεύεται τον αγώνα που ξεκίνησαν πέντε γυναίκες, οι οποίες επέλεξαν να μετασχηματίσουν τον άφατο πόνο τους σε δύναμη και να πολεμήσουν τα αναφερθέντα ψηφιακά θηρία, τα οποία προσφέρουν πολλά ελκυστικά και εθιστικά για τους ανυποψίαστους προϊόντα. Ο άνισος αυτός αγώνας έγινε στη μνήμη των παιδιών τους που έχασαν τη ζωή τους εξ αιτίας των ψηφιακών λαβυρίνθων, αλλά και χάριν των παιδιών του κόσμου που περνούν άπειρες ώρες από τη ζωή τους, φυλακισμένα και εθισμένα, στην εικονική πραγματικότητα και στα σκοτάδια του διαδικτύου.
Το ντοκιμαντέρ αναδεικνύει την παγκόσμια φύση του προβλήματος, καθώς οι παθούσες προέρχονται από διαφορετικές χώρες κι έχουν ζήσει πανομοιότυπα τραγικές ιστορίες. Επίσης, τα γεγονότα που πραγματεύεται φανερώνουν πως ο αγώνας για την προστασία των παιδιών οφείλει να είναι κοινός και συνεχής, ενώ εστιάζει στις ιδιαίτερα ενδιαφέρουσες ακροάσεις του Ανωτάτου Δικαστηρίου των ΗΠΑ τον Ιανουάριο του 2024, στις οποίες πολιτικοί διαφόρων πολιτικών αποχρώσεων απευθύνονται στους διευθύνοντες συμβούλους των αναφερθέντων τεχνολογικών εταιρειών, ζητώντας τους επίμονα απαντήσεις.
Όσο παρακολουθούσα το ντοκιμαντέρ περνούσαν ως δεύτερη ταινία στο μυαλό μου εθισμένοι στο διαδίκτυο μαθητές μου, των οποίων η συμπεριφορά είχε αλλάξει, ενώ οι γονείς τους, συχνά, δεν γνώριζαν, παρότι ζούσαν κάτω από την ίδια στέγη, πως τα βλαστάρια τους, την ώρα που εκείνοι αγωνίζονταν για το μεροκάματο ή κοιμούνταν, σέρφαραν ασύστολα σε επικίνδυνους κόσμους, όπου οι αλγόριθμοι ελέγχουν τη σκέψη, το θυμικό και τις επιλογές σου.
Καθώς περνούν τα χρόνια, το πρόβλημα οξύνεται και το βλέπουμε σε πολλές εκφάνσεις του κοινωνικού βίου παγκοσμίως. Κυβερνήσεις λαμβάνουν η μία μετά την άλλη μέτρα, και της χώρας μας, η οποία έχει εξαγγείλει πως σύντομα θα ανακοινωθούν περαιτέρω απαγορεύσεις που θα έχουν ως στόχο την προστασία των παιδιών και των εφήβων.
Το ζήτημα είναι πως, παρά την καταδίκη των μεγάλων ψηφιακών εταιρειών για τα εθιστικά προϊόντα τους, αν και πρόκειται για ένα πρώτο θετικό βήμα, υπάρχει πολύς δρόμος ακόμα, καθώς η τεχνολογία λύνει προβλήματα, αλλά δημιουργεί άλλα, τα οποία απαιτούν ουσιαστικές λύσεις.
Η κοινωνία, μάλιστα, πλην όσων έχουν υποστεί άμεσα ή έμμεσα τις συνέπειες του εθισμού στο διαδίκτυο και είναι πλέον παθόντες και υποψιασμένοι, μοιάζει να λειτουργεί σε μεγάλο βαθμό, σαν να μην υπάρχει κίνδυνος. Έτσι, οι φροντιστές των παιδιών (γονείς, γιαγιάδες, παππούδες, κ.λπ.) θεωρούν πως είναι καλό να δωρίσουν ένα κινητό τηλέφωνο, συχνά ακριβό, ως ένδειξη αγάπης ακόμα και σε παιδιά προσχολικής ηλικίας, ενώ από τη κούνια εθίζουν το βλέμμα και τον νου τους σε εικόνες που κινούνται στην οθόνη του κινητού των ίδιων, παραβλέποντας, ελπίζω όχι αγνοώντας, τον κώδωνα που κρούουν οι επιστήμονες σχετικά με την ανάπτυξη του εγκεφάλου και την άσκηση της προσοχής, της διατύπωσης του λόγου και εν γένει της μάθησης.
Φυσικά, τα παιδιά δεν διδάσκονται μόνο από τη χρήση ενός πράγματος, αλλά και από το παράδειγμα. Εδώ, ίσως κάποιος πει «και τι να κάνουμε, να καταργήσουμε την τεχνολογία, η οποία τόσα προβλήματά μας λύνει;» ή, ακόμα, «θ’ αφήσουμε τα παιδιά μας ηλεκτρονικά αναλφάβητα;» Τίποτα από τα δύο! Η λέξη που επανέρχεται με κάθε αφορμή σε θέματα διαπαιδαγώγησης είναι το μέτρο, καθώς και η επιστημονική άποψη που λέει πως τα παιδιά, για να αναπτύξουν υγιή και ελεύθερη προσωπικότητα, χρειάζονται αγάπη, παιχνίδια σε εξωτερικούς χώρους και παραδείγματα ζωής, διότι, στις μέρες μας, ηλεκτρονικά αναλφάβητα αποκλείεται να μείνουν.
Κλείνοντας, οφείλουμε να μην ξεχνούμε, μικροί και μεγάλοι, πως η τεχνολογία μπορεί να μας λύνει τα χέρια σε πολλά προβλήματα, αλλά όσο εξαρτούμε την καθαρά προσωπική ζωή μας απ’ αυτή χάνουμε μέρος της ελευθερίας μας και κινδυνεύουμε, ιδίως τα παιδιά, οι έφηβοι και κάθε ανυποψίαστος, να οδηγηθούμε σε καταστροφικούς δρόμους. Επίσης, καλό είναι να σκεφτόμαστε την απόφανση του Άλμπερτ Αϊνστάιν πως το ανθρώπινο πνεύμα πρέπει να υπερισχύσει της τεχνολογίας, που σημαίνει ότι οφείλει να την ελέγχει και να μην ελέγχεται απ’ αυτή.