«Η φίλη μου, η Έλλη Παπά – Μαρτυρίες μιας διαδρομής»
Χαιρετισμός της Προέδρου του Συνδέσμου Μικρασιατών προσφύγων Κύπρου κ. Μόνας Σαββίδου Θεοδούλου
Έντιμε κ. Δήμαρχε,
Αξιότιμε κύριε Εκπρόσωπε Της Επαρχιακής Επιτροπής του ΑΚΕΛ
Και κύριε Αντιπρόεδρε του Συνδέσμου Μικρασιατών Κύπρου,
Αγαπητά μέλη του Συνδέσμου,
Εκλεκτοί Προσκεκλημένοι,
Κυρίες και Κύριοι
Εκ μέρους του Συνδέσμου Μικρασιατών Κύπρου χαιρετίζω την έκδοση του βιβλίου της Χαράς Παπαβασιλείου Κουμουλή «Η φίλη μου, η Έλλη Παπά – Μαρτυρίες μιας διαδρομής» από τις εκδόσεις Επίμετρο, με ιδιαίτερη χαρά και συγκίνηση.
Χαρά, γιατί η μικρασιατικής καταγωγής συγγραφέας δίνει ακόμα μια φορά το λογοτεχνικό παρόν της μετά από το μυθιστόρημα της «Υπόσχεση. Με του Αιγαίου τα κύματα, 1922», έκδοση του 2022, τηρώντας το χρέος της απέναντι στους προγόνους, αλλά και συγκίνηση, γιατί ο πλούσιος εσωτερικός της κόσμος αγκαλιάζει πρόσωπα, τηρώντας μια άλλη υπόσχεση, πρόσωπα που ανήκουν στην μεταπολεμική ιστορία της Ελλάδας, αλλά και της προσωπικής της ζωής. Τιμά την πατρίδα και τιμά τη φιλία. Αξίες που νοηματοδοτούν την ύπαρξη και προηγούνται οποιωνδήποτε άλλων.
Και για του λόγου το ασφαλές αναφέρω την προμετωπίδα του ιστορικού της μυθιστορήματος με θέμα τους πρόσφυγες του 1922, λόγια που προέρχονται από την «Ασκητική» του Νίκου Καζαντζάκη και είναι τα ακόλουθα:
«Το πρώτο σου χρέος, εχτελώντας τη θητεία σου στη ράτσα,
είναι να νιώσεις μέσα σου όλους τους προγόνους.
Το δεύτερο, να φωτίσεις την ορμή τους και να συνεχίσεις το έργο τους.
Το τρίτο σου χρέος, να πραδώσεις στον γιο σου τη μεγάλη εντολή να σε ξεπεράσει».
Και την προμετωπίδα του βιβλίου της, που αφιερώνει στην Έλλη Παπά «για την ειλικρινή και ανεπανάληπτη φιλία της», εκτός από τα λόγια του Νίκου Μπελογιάννη, τα δικά της, της Έλλης, γραμμένα μέσα απ’ το κελί της φυλακής προς τον γιο της.
Τα παραθέτω:
«Το δύσκολο δεν είναι να συνηθίζεις το σκοτάδι, είναι να
Ζητάς το φως. Εν παντί».
Και τα δύο αποσπάσματα μιλούν για το χρέος, το ηθικό χρέος του ανθρώπου απέναντι στη ζωή, απέναντι στο παρελθόν, το παρόν και το μέλλον.
Να τολμήσω να πω πως η συγγραφή μιας βιογραφίας για μια τέτοια εμβληματική μορφή, όπως είναι η Έλλη Παπά και η καταγραφή του βίου της, που αφορά όχι μόνον στην ίδια αλλά και στον σύντροφό της Νίκο Μπελογιάννη και τον κοινό τους αγώνα για μια ελεύθερη κι ανεξάρτητη Ελλάδα, δεν είναι εύκολο εγχείρημα. Γιατί έχει ο συγγραφέας ν’ αναμετρηθεί με τα ιστορικά δεδομένα, την παραποίηση και παραβίαση τους και όχι μόνον.
Για τη Χαρά, όπως δηλώνει η ίδια στην Εισαγωγή της, ήταν επιτακτική ανάγκη, γιατί η σχέση της με το θέμα δεν ήταν σχέση ουδέτερη ως ερευνήτριας ιστορικού, αλλά σχέση συγκινησιακή, λόγω προσωπικών εμπειριών, λόγω της σύνδεσης της για χρόνια με την Έλλη Παπά, καθώς και με την αδελφή της, Διδώ Σωτηρίου, συγγραφέα ενός κόσμου αλησμόνητου, που μέσα από τα βιβλία της για τη Μικρά Ασία, κρατά ζωντανό το πνεύμα και το ήθος του Ελληνισμού της Μικράς Ασίας.
Και επιτρέψετέ μου να πω και λόγω της μικρασιατικής καταγωγής της Έλλης, της Διδώς και της Χαράς, το βιβλίο, όπως εξομολογείται η ίδια η συγγραφέας είναι κατάθεση ψυχής.
Και δεν διαβάζουμε μια θεωρητική αντιμετώπιση των μοναδικών γεγονότων της ζωής της Έλλης Παπά και του Νίκου Μπελογιάννη, αλλά μας τοποθετεί μέσα στον πολιτικό στίβο, «στην χαίνουσα», όπως λέει, «πληγή του Εμφυλίου», μέσα στις φυλακές, τις εξορίες και τις ίντριγκες του Κόμματος, παραθέτοντας αποσπάσματα αυτούσια από επιστολές, συνεντεύξεις στον Τύπο, από δικές τους ομολογίες, από το βιβλίο της Έλλης, «Μαρτυρίες μιας διαδρομής», ντοκουμέντα μιας ζωής και μιας εποχής.
Ακόμα και την Απολογία του Μπελογιάννη, στη δεύτερη δίκη του, περιέχει το βιβλίο αυτό, που αναβιώνει έναν έρωτα ανεπανάληπτο, λόγω των αντιξοοτήτων της ζωής, αλλά και μια φιλία άξια του ύψους και του ήθους των ανθρώπων αυτών.
Η Χαρά Παπαβασιλείου Κουμουλλή γράφει με σεβασμό στην εντιμότητα των χαρακτήρων και την πολιτική τους ιδεολογία και μας πείθει, μέσα από την περιγραφή της φιλικής της σχέσης με την ηρωίδα της ζωής, μιας πολυτάραχης ζωής, συστήνοντάς μας λεπτό προς λεπτό την ύπαρξη και τη δράση της γυναίκας, της αγωνίστριας, της αντιστασιακής, της μητέρας, της αδελφής, της συγγραφέως, της δημοσιογράφου, της φίλης Έλλης Παπά.
Μας πείθει πως ο άνθρωπος, όσα δεινά κι άδικα κι αν ζει, όταν παραμένει αληθινός απέναντι στον εαυτό του και τα πιστεύω του, η ιστορία κι η ευθανασία υποκλίνονται μπροστά του.
Κι εμείς από καρδιάς συγχαίρουμε τη συγγραφέα Χαρά Παπαβασιλείου Κουμουλλή, που μοιράστηκε με τους αναγνώστες της τις στιγμές της φιλίας της με την «ακριβή» της φίλη Έλλη Παπά, υπενθυμίζοντάς μας τα λόγια του Αριστοτέλη: «Φίλος, άλλος εγώ».
Και βέβαια ένα ακόμα εύγε αξίζει και το εξώφυλλο του βιβλίου, μια φωτογραφία που απεικονίζει μέσα από τα βλέμματα της Έλλης Παπά και του Νίκου Μπελογιάννη τη λάμψη του έρωτα, τον ψυχικό δεσμό δύο τόσο ιστορικά σημαντικών ανθρώπων, στους οποίους αφιερώνεται με αγάπη η μαρτυρία της Χαράς Παπαβασιλείου Κουμουλλή.
