Σάκης Αρναούτογλου: Η ερημοποίηση δεν αρχίζει όταν εμφανιστεί η έρημος
Η νέα επιστημονική έκθεση του Joint Research Centre της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, που δημοσιεύθηκε χθες, στις 3 Αυγούστου 2026, έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία η Ευρώπη δοκιμάζεται ξανά από μεγάλες πυρκαγιές. Δεν πρόκειται για μία ακόμη επιστημονική μελέτη. Είναι μια σοβαρή υπενθύμιση ότι οι συνέπειες της κλιματικής κρίσης δεν σταματούν όταν σβήσουν οι τελευταίες φλόγες.
Η ερημοποίηση δεν σημαίνει ότι μια περιοχή μετατρέπεται ξαφνικά σε έρημο. Είναι η σταδιακή υποβάθμιση της γης στις ξηρές περιοχές, όταν το έδαφος χάνει τη γονιμότητα, τη βλάστηση, την ικανότητά του να συγκρατεί νερό και τελικά τη δυνατότητα να στηρίζει τη γεωργία, τα οικοσυστήματα και τις τοπικές κοινωνίες.
Τα στοιχεία για την Ελλάδα είναι ιδιαίτερα ανησυχητικά. Σύμφωνα με την έκθεση, το 36% της έκτασης της χώρας βρίσκεται υπό συνθήκες ερημοποίησης. Πρόκειται για το τρίτο υψηλότερο ποσοστό στην Ευρωπαϊκή Ένωση, μετά την Ισπανία με 53% και την Κύπρο με 45%.
Αυτό δεν σημαίνει ότι περισσότερο από το ένα τρίτο της Ελλάδας έχει γίνει έρημος. Σημαίνει όμως ότι σε ένα πολύ σημαντικό τμήμα της χώρας η ξηρασία συνδυάζεται ήδη με υποβάθμιση της γης. Είναι ένα προειδοποιητικό μήνυμα για τη γεωργία, τους υδάτινους πόρους, τα δάση, τη βιοποικιλότητα και τη δυνατότητα πολλών περιοχών να παραμείνουν παραγωγικές και κατοικήσιμες τα επόμενα χρόνια.
Οι εικόνες των τελευταίων ημερών από τις πυρκαγιές συγκλονίζουν όλους μας. Όμως η πραγματική δοκιμασία για μια καμένη περιοχή αρχίζει όταν οι κάμερες απομακρυνθούν. Τότε το έδαφος μένει γυμνό και εκτεθειμένο στον ήλιο, στον άνεμο και στις έντονες βροχοπτώσεις. Η διάβρωση επιταχύνεται, το νερό συγκρατείται δυσκολότερα και η φυσική αναγέννηση γίνεται πιο αργή και πιο αβέβαιη.
Γι’ αυτό η αντιμετώπιση των πυρκαγιών δεν μπορεί να εξαντλείται στην κατάσβεση. Η πρόληψη, η σωστή διαχείριση των δασών, η προστασία του εδάφους, η συγκράτηση των υδάτων και η αποκατάσταση των οικοσυστημάτων αποτελούν εξίσου σημαντικά μέρη της ίδιας προσπάθειας.
Σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση οι ξηρές περιοχές καλύπτουν ήδη περίπου το 15 τοις εκατό της επικράτειας, ενώ η ερημοποίηση επηρεάζει περίπου 530.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα και σχεδόν 42 εκατομμύρια ανθρώπους. Η έκθεση προειδοποιεί επίσης ότι μέχρι την περίοδο 2021 έως 2040 ακόμη μεγαλύτερες περιοχές της Ευρώπης ενδέχεται να βρεθούν σε αυξημένο κίνδυνο.