Συνέντευξη του Eusebi Ayensa στον Ελπιδοφόρο Ιντζέμπελη

Η ποίηση του Κωνσταντίνου Καβάφη λέει ο συγγραφέας Eusebi Ayensa δεν παύει να κερδίζει καινούριους αναγνώστες. Και, κατά τη γνώμη του, αυτό που έχει ακόμη μεγαλύτερη αξία είναι ότι προσελκύει πολλούς νέους.

Τι σας ώθησε να μελετήσετε το έργο του ποιητή Κωνσταντίνου Καβάφη;
Άρχισα να διαβάζω τον Καβάφη κατά τα πανεπιστημιακά μου χρόνια. Αργότερα, έγινε συγγραφέας αναφοράς στα μαθήματά μου στο Πανεπιστήμιο της Τζιρόνα (Girona), στη βόρεια Καταλονία. Πριν από μερικά χρόνια μετέφρασα ολόκληρη την ποίησή του στα καταλανικά και τώρα την εξέδωσα στα ελληνικά. Ο Καβάφης με συνοδεύει από τα νεανικά μου χρόνια και αποτελεί ένα πολύ σημαντικό μέρος της ζωής μου.

Ποια αρχεία ή πηγές σας βοήθησαν στην έρευνα για τη συγγραφή του βιβλίου;
Πέρα από τη σημαντικότερη βιβλιογραφία (παλαιά και σύγχρονη) για τον ποιητή, οι έρευνές μου έγιναν κυρίως στο Αρχείο Καβάφη του Ιδρύματος Ωνάση, καθώς και στο Ελληνικό Λογοτεχνικό και Ιστορικό Αρχείο (ΕΛΙΑ) και στα Ιστορικά Αρχεία του Μουσείου Μπενάκη.

Ποια ήταν η αφορμή για να εκδοθεί το βιβλίο «Άπαντα τα ποιητικά» του Κωνσταντίνου Καβάφη – Πρώτος και δεύτερος τόμος;
Όταν άρχισα να μεταφράζω τον Καβάφη στη μητρική μου γλώσσα (τα καταλανικά), διαπίστωσα ότι οι υπάρχουσες εκδόσεις του ποιητή δεν με ικανοποιούσαν πλήρως έτσι, ετοίμασα μια νέα έκδοση στα ελληνικά, πάνω στην οποία έγινε η μετάφρασή μου. Πρόκειται για την έκδοση που κυκλοφόρησε, από τις εκδόσεις Διόπτρα, στην Αθήνα, πριν από μερικούς μήνες.

Ο πρώτος τόμος αναφέρεται στα αναγνωρισμένα και ο δεύτερος στα αποκηρυγμένα. Υπάρχουν και άλλες διαφορές ανάμεσα στους δύο τόμους;
Ο δεύτερος τόμος, εκτός από τα αποκηρυγμένα ποιήματα, περιλαμβάνει επίσης τα λεγόμενα κρυμμένα (που εντοπίστηκαν στο αρχείο του ποιητή μετά τον θάνατό του), τα ατελή και τα πεζά ποιήματα. Οι δύο τόμοι συγκεντρώνουν ολόκληρο το έργο του Αλεξανδρινού, τόσο εκείνο που δημοσιεύθηκε από τον ίδιο τον ποιητή όσο και το ανέκδοτο.

Τι διαφορετικό έχει το δικό σας βιβλίο σε σχέση με τις προηγούμενες μελέτες για τον ποιητή;
Προσπάθησα να είμαι πολύ πιο πιστός στο ελληνικό πρωτότυπο σε σχέση με τις προηγούμενες εκδόσεις, λαμβάνοντας υπόψη όλες τις διορθώσεις του ποιητή, ακόμη και εκείνες που εμφανίζονται σε δημοσιευμένες εκδοχές σε εφημερίδες, περιοδικά και κυρίως σε φυλλάδια τυπωμένα από τον ίδιο ποιητή σε διάφορα τυπογραφεία της Αλεξάνδρειας επιπλέον, δημοσίευσα αρκετό ανέκδοτο υλικό προερχόμενο από τα αρχεία στα οποία διεξήγαγα τις έρευνές μου, όπως πρώιμες εκδοχές γνωστών ήδη ποιημάτων, σχόλια του ποιητή πάνω στα ποιήματά του κ.ά. Παράλληλα, επιδίωξα να συγκεντρώσω στις σημειώσεις τις συμβολές των κυριότερων μελετητών του καβαφικού έργου, τόσο Ελλήνων όσο και ξένων.

Αν και ο ποιητής δεν εξέδωσε κανένα βιβλίο ενώ ζούσε, έγινε παγκόσμια γνωστός μετά τον θάνατό του. Πώς συνέβη αυτό το γεγονός;
Ο Καβάφης έλεγε για τον εαυτό του ότι ήταν ποιητής των μελλοντικών γενεών. Πράγματι, ήταν ένας άνθρωπος που προηγήθηκε της εποχής του και ασχολήθηκε με θέματα που σήμερα είναι εξαιρετικά επίκαιρα, όπως ο η διαφυλετική ανάμειξη και ο πολιτισμικός συγχρωτισμός, η ομοφυλοφιλία, η καταγγελία της θανατικής ποινής ή του πολιτικού τυχοδιωκτισμού. Αυτός είναι, μεταξύ άλλων, ο λόγος που τον καθιστά τόσο σύγχρονο. Πρόκειται για έναν συγγραφέα που δεν παύει να κερδίζει καινούριους αναγνώστες. Και, κατά τη γνώμη μου, αυτό που έχει ακόμη μεγαλύτερη αξία είναι ότι προσελκύει πολλούς νέους. Στις παρουσιάσεις μου, τόσο στην Ελλάδα όσο και στην Ισπανία, παρευρίσκονται πολλά αγόρια και κορίτσια, τα οποία έλκονται κυρίως από τα ερωτικά ποιήματα, ιδιαίτερα τολμηρά για την εποχή κατά την οποία γράφτηκαν αυτά. Εμάς που έχουμε πλέον μια κάποια ηλικία μάς ελκύουν περισσότερο (τουλάχιστον εμένα) τα λεγόμενα υπαρξιακά ή φιλοσοφικά ποιήματα, καθώς και τα ιστορικά. Λέω πάντα ότι υπάρχει ένας Καβάφης για κάθε περίοδο της ζωής.

Πώς έγινε γνωστό το έργο του Καβάφη στην πατρίδα σας;
Ο Καβάφης στην Καταλονία υπήρξε ιδιαίτερα τυχερός, καθώς μεταφράστηκε από τον μεγαλύτερο Καταλανό ποιητή του 20ού αιώνα (τον Carles Riba), μελοποιήθηκε από τον σημαντικότερο τραγουδοποιό (τον Lluís Llach) και άσκησε καθοριστική επιρροή σε έναν από τους σπουδαιότερους καλλιτέχνες μας, τον Josep Μaria Subirachs. Πραγματικά, εισήλθε στην Καταλονία με θριαμβευτικό τρόπο, σε τέτοιο βαθμό ώστε η σύγχρονη καταλανική ποίηση, χωρίς τον Καβάφη, θα ήταν πολύ διαφορετική και, αναμφίβολα, δεν θα είχε τη μεγάλη αξία που έχει. Αυτή την περίοδο συνεργάζομαι με έναν μουσικό από τη Βαλένθια, τον EliesMonxolí, ο οποίος μελοποιεί τον Καβάφη στα καταλανικά, βασιζόμενος σε δικές μου μεταφράσεις. Το βιβλίο-CD του θα κυκλοφορήσει σύντομα στην Ελλάδα και την Ισπανία με τίτλο UniversKavafis / Σύμπαν Καβάφη. Πρόκειται για την τρίτη φορά που ο Καβάφης μελοποιείται στη γλώσσα μου, γεγονός ιδιαίτερα σημαδιακό για μια γλώσσα με (μόνο) δέκα εκατομμύρια ομιλητές.

Ποιος ήταν ο άνθρωπος Κωνσταντίνος Καβάφης;
Πρέπει να ήταν μια προσωπικότητα ιδιόρρυθμη και κάπως εκκεντρική (όπως συμβαίνει, άλλωστε, με πολλούς μεγάλους συγγραφείς και καλλιτέχνες). Και, πάνω απ’ όλα, ήταν ένας άνθρωπος που φρόντιζε με ιδιαίτερη επιμέλεια το έργο του και επέβαλλε στον εαυτό του υψηλό επίπεδο απαιτήσεων. Λέγεται ότι μία από τις μεγάλες του έγνοιες κατά τους τελευταίους μήνες της ζωής του ήταν, πέρα από τον ίδιο του τον θάνατο, το μέλλον του έργου του.