Tης Παναγιώτας Π. Λάμπρη
πεζογράφου – ποιήτριας
Όταν πριν αρκετά χρόνια πήγα μ’ έναν ξάδερφό μου σε πανηγύρι στο χωριό Πλαίσια Ιωαννίνων, φίλος του, που μας καλοδέχθηκε εκεί, μου λέει κάποια στιγμή με Ηπειρώτικη προφορά: «Ιέλα, πάμι να σ’ δείξου τουΓιάνν’ Σσκαμννιά!». «Ποιον;» απάντησα. «ΤουΓιάνν’ Σσκαμννιά, δε ντου γκζέρ’ς;», πρόσθεσε.
Έτσι, βρεθήκαμε μπροστά στην προτομή του συμβολιστή ποιητή JeanMoréas (Ζαν Μορεάς), τον οποίο γνώριζα από τις πανεπιστημιακές μου σπουδές. Το πραγματικό του όνομα είναι Ιωάννης Παπαδιαμαντόπουλος, έχειμακρινή καταγωγή από τα Πλαίσια, διέπρεψε στο Παρίσι και οι συμπατριώτες του τον τίμησαν με προτομή.
Τις προάλλες που παρακολούθησα μια διάλεξη για έναν συνονόματό του, έμπορο, επιχειρηματία, πρόκριτο και άδολο αγωνιστή της Επανάστασης του 1821, έφερα στο μυαλό μου το ανωτέρω περιστατικό κι είπα, με αφορμήτα 200 χρόνια από την Έξοδο του Μεσολογγίου, να γράψω ως μνημόσυνο λίγα λόγια γι’ αυτή τη σπουδαία μορφή που οι οικογενειακές ρίζες της απλώνονται στην Ήπειρο. Το όνομά του, Ιωάννης Γ. Παπαδιαμαντόπουλος, του οποίου το όνομα φέρει ως εγγονός του ο αναφερθείς ποιητής.
Ο Ιωάννης Γ. Παπαδιαμαντόπουλος, λοιπόν, αν και από πολλούς θεωρείται Πατρινός, καθώς εκεί έζησε αρκετά χρόνια και δραστηριοποιήθηκε ποικιλότροπα, γεννήθηκε στην Κόρινθο το 1766. Αλλά πώς έφτασε η οικογένεια του από τα Πλαίσια στην Πελοπόννησο;
Ο προπάππος του,Γεώργιος Μαργαρίτης, προύχοντας ιερέας του χωριού τους, κρεμάστηκε από τους Τούρκους στον νάρθηκα του ναού μετά από ψευδείς κατηγορίες εναντίον του.
Ο γιος του, ιερέας κι αυτός, γνωστός ως παπα-Διαμαντής, κυνηγημένος, αναγκάστηκε να εγκαταλείψει τον τόπο του και να καταφύγει με την οικογένειά του στο Αιτωλικό, όπου έχτισε τον ναό των Ταξιαρχών, του οποίου έγινε εφημέριος κι, όταν απεβίωσε, ενταφιάστηκε έξω απ’ αυτόν. Αξιοσημείωτη είναι η πληροφορία του Φωτίου Ευαγγ. Σαφαρίκα(«Η Καθημερινή», 24-7-1960), σύμφωνα με την οποία, κατά την αναχώρηση από το χωριό του «…αφού πλήρωσε αρκετά φλουριά, έφυγε την νύχτα με άλογα πεταλωμένα ανάποδα, για να μην ανακαλύψουν τα ίχνη του οι Τούρκοι»!
Ο παπα-Διαμαντής Μαργαρίτης, λοιπόν, κατέλειπε δύο γιους, τον Αναστάσιο και τον Γεώργιο, πατέρα του Ιωάννη Παπαδιαμαντόπουλου. Εξ αυτών, ο πρώτος εγκαταστάθηκε στην Πάτρα και ο δεύτερος στην Κόρινθο, όπου άλλαξαν το επώνυμό τους, σύνηθες εκείνη την εποχή για τον φόβο των Τούρκων, υιοθετώντας το Παπαδιαμαντόπουλος, το οποίο προέκυψε από το παπα-Διαμαντής.
Ο Γεώργιος, πατέρας του Ιωάννη, νυμφεύτηκε την κόρη ενός ιερέα και προκρίτου της περιοχής και απέκτησαν δύο παιδιά, τον Ιωάννη και την Ανθή, τα οποία έμειναν νωρίς ορφανά και από τους δύο γονείς. Έτσι, έφυγαν από την Κόρινθο και πήγαν κοντά στον θείο τους, Αναστάσιο, στην Πάτρα, όπου ο Ιωάννης φρόντισε να παντρευτεί η αδερφή του, όπως συνηθιζόταν τότε, δίνοντάς της όλη την οικογενειακή περιουσία, ενώ ο ίδιος εργάστηκε δίπλα στον έμπορο θείο του.Το 1800 νυμφεύτηκε την Ελένη Καλαμογδάρτη, κόρη αρχοντικής πατρινής οικογένειας με ζακυνθινή καταγωγή, με την οποία απέκτησαν πολλά παιδιά, από τα οποία επέζησαν μόνο έξι γιοι.
Αφού εργάστηκε μερικά χρόνια κοντά στον θείο του, με την ευχή του και τις αμοιβές του, άνοιξε τα φτερά του στον εμπορικό κόσμο, όπου, τίμιος στις συναλλαγές του και αδέκαστος στις συμφωνίες του, διέπρεψε, αποκτώντας τεράστια περιουσία. Έτσι, έχοντας αποκτήσει οικονομική δύναμη και κοινωνική αποδοχή, έθεσε ως βασικό στόχοτης ζωής του την ελευθερία της πατρίδας, στην οποία πρόσφερε, εκτός από την περιουσία του,και τη ζωή του.
Η δραστηριοποίηση του Ιωάννη Γ. Παπαδιαμαντόπουλου στο εμπόριο, στην ετοιμασία και στην έναρξη του αγώνα, καθώςκαι στη διάρκειά του ως τον θάνατό του, συνιστά σημαντικότατο κεφάλαιο της ελληνικής Ιστορίας. Επειδή ένα κείμενο σαν το παρόν δεν αρκεί, για να ειπωθούν αυτά διεξοδικά, θα μεταφέρω τους αναγνώστες σε κείνο που ήταν και ο αρχικός σκοπός της συγγραφής του και αφορά στην πολιορκία του Μεσολογγίου, όπου η συμμετοχή και το τέλος τουαξίζουνιδιαίτερη μνεία, έστω και εν συντομία, καθώς αναδεικνύουν παραδειγματικά το μεγαλείο του πατριωτισμού, της αυταπάρνησης και της θυσιαστικής προσφοράς του.
Ως γνωστόν, η δεύτερη πολιορκία του Μεσολογγίου εξελίχθηκε σε δύο φάσεις και, παρά την αγωνιστικότητα και την αυτοθυσία των υπερασπιστών, η πόλη έπεσε στα χέρια των εχθρών, ενώ στη διάρκειά της ήταν ορατές οι συνέπειες του εμφυλίου, του διχασμού δηλαδή, ο οποίος σαν μοίρα μας κατατρέχει ως συμπεριφορά μέχρι σήμερα.
Ανάμεσα στους αγωνιστές, που εμφατικά δήλωναν, αρνούμενοι την παράδοσή της πόλης, πως τα κλειδιά της είναι κρεμασμένα στις μπούκες των κανονιών, ήταν και ο Ιωάννης Παπαδιαμαντόπουλος, ο οποίος υπήρξε πολιτικός αρχηγός των μαχητών και βάδισε αλύγιστος προς τη θυσία, όπως αποδεικνύεται από πολλά γραπτά τεκμήρια της εποχής, μεταξύ των οποίων ήταν και οι επιστολές προς τη σύζυγό του, η οποία βρισκόταν με τα παιδιά τους στη Ζάκυνθο, τόπο καταγωγής της, όπως ήδη αναφέρθηκε.
Σε μία από αυτές τις έγραψε: «[…] Μην στενοχωρείσθε, όταν εγώ δια την τιμήν μας, δια την ζωήν σας και την ησυχίαν σας απεφάσισα να βασανίζωμαι και κινδυνεύω το άτομο μου, και δι’ αγάπην της πίστεως και πατρίδος αγωνίζομαι όσον δύναμαι. […] Πλην οικονομία, οικονομία, οικονομία όσον δύνασθε διότι εξοδεύομεν και δεν εισοδεύομεν και όταν οικονομώμεν δεν πεινούμεν και ο φρόνιμος άνθρωπος κατά τον καιρόν και την περίστασινπορεύηται και οι υιοί μας ας μη φαντάζονται διότι τα αγαθά μας έμειναν θύμα εις την Πάτρα, και εκτός τούτου πέντε χρόνια όπου εξοδεύομεν την μία μεριά η αφεντιά σας και την άλλην εγώ αδιακόπως και θησαυροί αν ήτον του Κροίσου ήθελον σωθούν και ας στοχασθούν ότι ο πατήρ τους δεν τρέχει εις εμπορικάς επιχειρήσεις, αλλ’ εις πολιτικάς και πολεμικάς κινδυνεύει και εξοδεύει αδιακόπως δια την πατρίδα. […]»(Βικιπαίδεια, σχετικό λήμμα)
Μάλιστα, ενώ το Μεσολόγγι πολιορκείται από τον Κιουταχή, πέραν άλλων, αποφασίζει να πάει ο ίδιος στη Ζάκυνθο, για να προμηθευτείδημητριακά, όπως και έγινε. Όσο βρισκόταν εκεί, η γυναίκα του, τα παιδιά του και φίλοι του, με δάκρυα στα μάτια τον παρακαλούσαν να μην επιστρέψει στο Μεσολόγγι. Εκείνος όμως δεν λύγισε, λέγοντάς τους ότι είχε ορκιστεί πως δεν θα τους εγκατέλειπε και πως θα πέθαινε μαζί τους!
Κλείνοντας αυτό το κείμενο, το οποίο, όπως ήδη σημείωσα, δεν μπορεί να συμπεριλάβει τον ξεχωριστό βίο και τη δράση του Ιωάννη Γ. Παπαδιαμαντόπουλου, αξίζει να σημειωθεί πως, ενώ έπασχε από ποδαλγίες και οξείς ρευματισμούς και το μόνο ίσως που θα μπορούσε να τον σώσει κατά την Έξοδο ήταν το αγαπημένο του άλογο, το θυσίασε, προκειμένου να τραφούν οι λιμοκτονούντεςπολιορκημένοι! Ο ίδιος, εξαντλημένος από την ασιτία και τους πόνους, ακολούθησε το ρεύμα της Εξόδου και σύμφωνα με μαρτυρίες συνελήφθη από τους Τουρκοαιγύπτιους και με διαταγή του Ιμπραήμ αποκεφαλίστηκε!
Η θυσία του, σημαντική όσο και των υπολοίπων για την ελευθερία της πατρίδας, εκτός από το μήνυμα αυτό καθαυτό που φέρνει στο παρόν και στους αιώνες, δηλώνει ακόμα πως όταν φλέγεσαι από ιδανικά, χαρίζεις τον πλούτο σου, τον εγκαταλείπεις αν χρειαστεί, ζώντας με ελάχιστα και διακινδυνεύοντας τη ζωή σου! Αν είναι κάτι που πρέπει να κρατήσουμε για μας, είναι αυτό ακριβώς κι, αν μη τι άλλο, να διδασκόμαστε, να ευγνωμονούμε και να τιμούμε!