Υπό διαβούλευση ο νέος εκλογικός νόμος στην Αυτοδιοίκηση

5 Παραδείγματα Εκλογής με την εναλλακτική ψήφο

Πρώτες αντιδράσεις για την κατάργηση του δεύτερου γύρου

Πιο ενεργή η συμμετοχή της νέας γενιάς

Συμβουλευτικά δημοτικά δημοψηφίσματα

Και προαιρετική ηλεκτρονική ψήφος

-Newsroom ΗΧΩ

Σε δημόσια διαβούλευση βρίσκεται από το βράδυ της Τετάρτης, μετά από αρκετές αναβολές, ο νέος Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης όπου περιλαμβάνεται και ο νέος εκλογικός νόμος στην Αυτοδιοίκηση που προβλέπει κατάργηση του δεύτερου γύρου των εκλογών και εισάγει σύστημα με την εναλλακτική ψήφο από τον πρώτο γύρο.

Συγκεντρώνοντας περίπου 2.000 νομοθετήματα, διατάξεις και αποφάσεις που βρίσκονταν διάσπαρτα, προκαλώντας, πολλές φορές διαμάχες μεταξύ των φορέων της δημόσιας διοίκησης, λόγω ασάφειας και αντιφάσεων αναφορικά με τη λειτουργία και τις αρμοδιότητες, ο νέος Κώδικας του Υπουργείου Εσωτερικών φιλοδοξεί να δημιουργήσει ένα πιο σύγχρονο, λειτουργικό και ξεκάθαρο πλαίσιο λειτουργίας της αυτοδιοίκησης, ενισχύοντας την αποτελεσματικότητα, τη διαφάνεια και τη λογοδοσία.

Παράλληλα, επιχειρεί να δώσει μεγαλύτερη σαφήνεια στις αρμοδιότητες μεταξύ κράτους, δήμων και περιφερειών, ένα ζήτημα που εδώ και χρόνια προκαλεί συγκρούσεις, καθυστερήσεις και διοικητική σύγχυση.
Ο νέος Κώδικας οργανώνεται σε έξι βασικά βιβλία, τα οποία καλύπτουν όλο το φάσμα λειτουργίας της αυτοδιοίκησης.

Εκλογικός νόμος
Το πρώτο βιβλίο αφορά τη συγκρότηση και οργάνωση της τοπικής αυτοδιοίκησης, μεταξύ των οποίων το εκλογικό πλαίσιο για δημοτικές και περιφερειακές αρχές, αλλά και τις ρυθμίσεις για τον έλεγχο των προεκλογικών δαπανών.

Όμως ήδη και σύμφωνα με τις πρώτες αντιδράσεις σε ένα από τα πιο αμφιλεγόμενα θεσμικά εγχειρήματα της τελευταίας περιόδου εξελίσσεται η δημόσια διαβούλευση για τον νέο «Ενιαίο Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης».

Η κυβέρνηση επιχειρεί να αλλάξει εκ βάθρων τον τρόπο εκλογής δημάρχων και περιφερειαρχών, καταργώντας τον δεύτερο γύρο των αυτοδιοικητικών εκλογών και εισάγοντας ένα σύστημα προτιμησιακής ψήφου από τον πρώτο γύρο.

Από την πλευρά του αρμόδιου υπουργού Εσωτερικών Θόδωρου Λιβάνιου, παρουσιάζεται η μεταρρύθμιση ως βήμα εκσυγχρονισμού, απλούστευσης των διαδικασιών και περιορισμού του κόστους των εκλογών.

Από την πλευρά της Αυτοδιοίκησης, ωστόσο, πληθαίνουν οι φωνές που βλέπουν διαφορετικό στόχο: τη δημιουργία δημάρχων με ασθενέστερη δημοκρατική νομιμοποίηση, μεγαλύτερη εξάρτηση από το κεντρικό κράτος και περιορισμένη δυνατότητα πολιτικής αυτονόμησης.

Η εναλλακτική ψήφος
Με το νέο εκλογικό σύστημα που εισάγει ο υπό διαβούλευση Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης, αλλάζει ουσιαστικά ο τρόπος ανάδειξης δημάρχων και περιφερειαρχών, καθώς η δεύτερη Κυριακή καταργείται και στη θέση της εισάγεται η διαδικασία της εναλλακτικής ψήφου.
Το νέο μοντέλο δημιουργεί διαφορετικούς εκλογικούς συσχετισμούς, καθώς ακόμη και ένας συνδυασμός που προηγείται στην πρώτη καταμέτρηση δεν είναι δεδομένο ότι θα είναι και ο τελικός νικητής.

Ουσιαστικά πολλές από τις πολιτικές ζυμώσεις που πλέον «μεταφέρονται» μέσα στην κάλπη, συνέβαιναν και με το ισχύον σύστημα κατά τη διάρκεια της εβδομάδας ανάμεσα στην πρώτη και τη δεύτερη Κυριακή. Συμμαχίες, μετακινήσεις ψηφοφόρων, πολιτικές συμφωνίες και δημόσιες στηρίξεις αποτελούσαν διαχρονικά καθοριστικό στοιχείο της δεύτερης εκλογικής αναμέτρησης.

Η βασική διαφορά είναι ότι πλέον όλα αυτά θα πρέπει να έχουν διαμορφωθεί πριν ανοίξουν οι κάλπες, καθώς δεύτερη ευκαιρία πολιτικής διαπραγμάτευσης δεν θα υπάρχει.

Ή να υπάρχουν εξαρχής «μυστικές συμφωνίες» για στήριξη, που όμως είναι πιο δύσκολες. Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι οι παρατάξεις θα υποχρεωθούν να αναπτύξουν διαφορετική στρατηγική από την πρώτη στιγμή.

Δεν θα αρκεί μόνο η κομματική συσπείρωση ή ένας ισχυρός «σκληρός πυρήνας» ψηφοφόρων. Οι υποψήφιοι θα χρειάζεται να χτίζουν ευρύτερες κοινωνικές και πολιτικές γέφυρες ήδη από την προεκλογική περίοδο, διεκδικώντας όχι μόνο την πρώτη ψήφο αλλά και τη δεύτερη προτίμηση των πολιτών.

Οι αντιδράσεις
Ο νέος Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης που τέθηκε σε δημόσια διαβούλευση προκαλεί έντονες αντιδράσεις, κυρίως λόγω της κατάργησης του β’ γύρου των εκλογών και της εκλογής δημάρχων με χαμηλά ποσοστά.

Η αντιπολίτευση και αυτοδιοικητικοί παράγοντες εκφράζουν φόβους για χειραγώγηση των Δήμων από την κεντρική κυβέρνηση, ενώ η ηγεσία της Κεντρικής Ένωσης Δήμων Ελλάδας (ΚΕΔΕ) αντιμετωπίζει τις αλλαγές θετικότερα.

Ο Δήμαρχος Αθηναίων, Χάρης Δούκας, έχει ασκήσει σφοδρή κριτική, δηλώνοντας ότι οι νέες ρυθμίσεις έχουν στόχο να καταστήσουν τους δημάρχους «ανίσχυρους, χειραγωγούμενους και απολύτως εξαρτώμενους». Έχει μάλιστα παρομοιάσει τους Δήμους με «υπηρεσίες των υπουργείων».

Υποστηρίζεται ότι η εκλογή δημάρχων με ισχνές σχετικές πλειοψηφίες δεν εξασφαλίζει τη απαιτούμενη νομιμοποίηση για τη διοίκηση των δήμων. Ο Πρόεδρος της Περιφερειακής Ένωσης Δήμων Ελλάδας (ΠΕΔΕ), Ιγνάτιος Καϊτεζίδης, χαιρέτισε την κατάργηση του β’ γύρου επισημαίνοντας ότι λύνει το πρόβλημα της μεγάλης αποχής και εξοικονομεί πόρους.

Ο Δήμαρχος Ιωαννιτών κ. Μπέγκας σε προχθεσινές δηλώσεις του υποστήριξε ότι με το νέο σύστημα οι αποφάσεις απομακρύνονται από την κοινωνία και μετατρέπονται σε μια διαδικασία «multiple choice», με πρώτη, δεύτερη και τρίτη επιλογή, κάτι που –όπως είπε– δεν ταιριάζει στη δημοκρατική λειτουργία της αυτοδιοίκησης.

Αντίθετα, υπογράμμισε ότι οι πολίτες έχουν μάθει να λειτουργούν μέσα από τη διαδικασία δύο εκλογικών Κυριακών, σταθμίζοντας τα δεδομένα που προκύπτουν ανάμεσα στον πρώτο και τον δεύτερο γύρο.

Παραδείγματα εκλογής
Ο β’ γύρος στις αυτοδιοικητικές εκλογές καταργείται από το 2028, εισάγοντας την «Εναλλακτική Ψήφο».
Οι ψηφοφόροι επιλέγουν δεύτερο συνδυασμό και το Otanews.gr δημοσιεύει 5 χαρακτηριστικά παραδείγματα για το πώς θα λειτουργεί στην πράξη η νέα διαδικασία κατανομής των ψήφων και πώς μπορούν να διαμορφωθούν οι τελικές ισορροπίες στους Δήμους και τις Περιφέρειες.

****Παράδειγμα 1 – Άμεση εκλογή από την πρώτη φάση
Ο συνδυασμός «Α» συγκεντρώνει 44%, ο συνδυασμός «Β» 32% και οι υπόλοιπες παρατάξεις 24%.
Καθώς ο συνδυασμός «Α» ξεπερνά το όριο του 42%, εκλέγεται απευθείας δήμαρχος από την πρώτη φάση της διαδικασίας και εξασφαλίζει την πλειοψηφία των εδρών στο δημοτικό συμβούλιο. Σε αυτή την περίπτωση, δεν ενεργοποιείται η διαδικασία της εναλλακτικής ψήφου.

******Παράδειγμα 2 – Ανατροπή μέσω δεύτερης επιλογής
Ο συνδυασμός «Α» λαμβάνει 40% και ο συνδυασμός «Β» 36%, ενώ οι υπόλοιπες παρατάξεις συγκεντρώνουν συνολικά 24%.
Στη δεύτερη φάση της προσμέτρησης, από το 24%, το 5% κατευθύνεται ως εναλλακτική ψήφος προς τον συνδυασμό «Α» και το 11% προς τον συνδυασμό «Β». Ένα υπόλοιπο 8% δεν έχει δηλώσει δεύτερη επιλογή.
Έτσι, ο συνδυασμός «Α» διαμορφώνεται στο 45%, όμως ο συνδυασμός «Β» φτάνει στο 47% και τελικά εκλέγεται δήμαρχος.

*******Παράδειγμα 3 – Οριακή επικράτηση του πρώτου συνδυασμού
Ο συνδυασμός «Α» συγκεντρώνει 39%, ο συνδυασμός «Β» 35% και οι υπόλοιποι συνδυασμοί 26%.
Από τις εναλλακτικές ψήφους, το 10% μεταφέρεται προς τον «Α» και το 8% προς τον «Β», ενώ το υπόλοιπο δεν προσμετράται.
Μετά τη δεύτερη φάση, ο συνδυασμός «Α» ανεβαίνει στο 49% και ο «Β» στο 43%, με αποτέλεσμα να διατηρείται η πρωτιά του πρώτου συνδυασμού.

******Παράδειγμα 4 – Καθοριστικός ο ρόλος των μικρότερων παρατάξεων
Ο συνδυασμός «Α» λαμβάνει 38%, ο συνδυασμός «Β» 34% και οι μικρότερες παρατάξεις συνολικά 28%.
Κατά τη δεύτερη φάση της καταμέτρησης, οι περισσότερες εναλλακτικές ψήφοι των μικρότερων συνδυασμών κατευθύνονται προς τον «Β». Συγκεκριμένα, το 6% μεταφέρεται στον «Α» και το 15% στον «Β».
Έτσι, το τελικό αποτέλεσμα διαμορφώνεται σε 44% για τον «Α» και 49% για τον «Β», ο οποίος αναδεικνύεται νικητής.

*******Παράδειγμα 5 – Εκλογή με μικρή διαφορά
Ο συνδυασμός «Α» συγκεντρώνει 41,5% και ο συνδυασμός «Β» 39%, ενώ οι υπόλοιποι συνδυασμοί λαμβάνουν συνολικά 19,5%.
Στη δεύτερη φάση της προσμέτρησης, οι εναλλακτικές ψήφοι μοιράζονται σχεδόν ισομερώς: το 7% πηγαίνει στον «Α» και το 8% στον «Β».
Η τελική εικόνα διαμορφώνεται στο 48,5% για τον συνδυασμό «Α» και στο 47% για τον συνδυασμό «Β», με τον πρώτο να εξασφαλίζει τελικά τη δημαρχία με μικρή διαφορά.
Η θητεία της κάθε δημοτικής/περιφερειακής αρχής είναι πενταετής και οι εκλογές θα διεξάγονται κάθε φορά την τελευταία Κυριακή του Νοεμβρίου.

Ηλεκτρονική ψήφος
Ο Κώδικας εισάγει προαιρετική ηλεκτρονική ψήφο στις αυτοδιοικητικές εκλογές από το 2028, παράλληλα με την παραδοσιακή διαδικασία. Όσοι την επιλέγουν εγγράφονται σε ειδικούς καταλόγους, αποκλειόμενοι από φυσική παρουσία, με στόχο τη διεύρυνση της συμμετοχής και την αποφυγή διπλής ψήφου.

Η εγγραφή για ηλεκτρονική ψήφο γίνεται μέσω gov.gr. Η διαδικασία διεξάγεται σε ειδικά εκλογικά τμήματα. Ειδικές επιτροπές, με πανεπιστημιακούς και δικαστικούς, θα εποπτεύουν το λογισμικό και την αξιοπιστία, διασφαλίζοντας το αδιάβλητο της ψηφοφορίας.

Δημοτικά δημοψηφίσματα
Η φιλοσοφία της ψηφιακής συμμετοχικής δημοκρατίας επεκτείνεται και στα συμβουλευτικά δημοτικά δημοψηφίσματα. Οι δήμοι αποκτούν τη δυνατότητα να προκηρύσσουν δημοψηφίσματα για ζητήματα αποκλειστικής αρμοδιότητάς τους, εξαιρουμένων θεμάτων δημοσιονομικής διαχείρισης, τελών και διοικητικών ορίων. Η πρωτοβουλία μπορεί να προέρχεται είτε από το δημοτικό συμβούλιο με πλειοψηφία δύο τρίτων είτε από τους ίδιους τους δημότες, εφόσον συγκεντρωθούν υπογραφές που αντιστοιχούν τουλάχιστον στο 10% των εγγεγραμμένων εκλογέων του δήμου.

Ο Κώδικας προβλέπει αυστηρές εγγυήσεις για τη νομιμότητα και την εγκυρότητα των δημοψηφισμάτων. Απαγορεύεται η διεξαγωγή τους κατά την προεκλογική περίοδο εθνικών ή ευρωπαϊκών εκλογών, καθώς και το ίδιο ημερολογιακό έτος με τις αυτοδιοικητικές εκλογές. Παράλληλα, απαιτείται ελάχιστη συμμετοχή είτε του 30% των εγγεγραμμένων εκλογέων είτε του 50% όσων είχαν συμμετάσχει στις τελευταίες αυτοδιοικητικές εκλογές, ώστε το αποτέλεσμα να θεωρείται έγκυρο.

Η νέα γενιά 
Η ηλεκτρονική ψηφοφορία καθιερώνεται και στην εκλογή των συμβουλίων νέων, με στόχο την αναζωογόνηση του θεσμού με την ενεργότερη συμμετοχή της νέας γενιάς στη δημοτική διακυβέρνηση.

Η σύσταση συμβουλίων νέων προβλέπεται σε όλους τους δήμους άνω των 2.000 κατοίκων. Τα μέλη θα εκλέγονται αποκλειστικά με ηλεκτρονική ψηφοφορία και θα λειτουργούν ως συμβουλευτικά όργανα για ζητήματα που αφορούν τη νεολαία, την εκπαίδευση, τον πολιτισμό, τον αθλητισμό και την κοινωνική πολιτική.

Δικαίωμα συμμετοχής έχουν οι νέοι έως 29 ετών, ενώ οι εκλογές θα διεξάγονται δύο φορές μέσα στη δημοτική περίοδο (την πρώτη Κυριακή του Απριλίου του πρώτου έτους και την πρώτη Κυριακή του Οκτωβρίου του τρίτου έτους), μέσω ειδικής πλατφόρμας του gov.gr.

Οι υποψηφιότητες θα κατατίθενται αποκλειστικά ηλεκτρονικά και η ταυτοποίηση θα γίνεται μέσω taxisnet και του Εθνικού Μητρώου Επικοινωνίας.

Ο αριθμός των μελών των συμβουλίων νέων θα εξαρτάται από τον πληθυσμό κάθε δήμου, ξεκινώντας από τρία μέλη για μικρούς δήμους και φτάνοντας έως τα δεκαπέντε μέλη στον Δήμο Αθηναίων.

Οι νέοι σύμβουλοι κατά την 30μηνη θητεία τους θα έχουν τη δυνατότητα συμμετοχής στις συνεδριάσεις των δημοτικών συμβουλίων με δικαίωμα λόγου, ενώ θα μπορούν να θέτουν ζητήματα στις ειδικές συνεδριάσεις λογοδοσίας των δημοτικών αρχών.