Νέες υποχρεώσεις για τις Πολεοδομίες των Δήμων από το ΣτΕ
Τι αλλάζει για χαμένους φυσικούς φακέλους
Δύο σειρές αποφάσεων του Συμβουλίου της Επικρατείας που εκδόθηκαν το 2026 διαμορφώνουν ένα ιδιαίτερα αυστηρό πλαίσιο για τις Υπηρεσίες Δόμησης των Δήμων. Από τη μία, η ΣτΕ 1104/2026 ξεκαθαρίζει τι ακριβώς πρέπει να κάνει μια ΥΔΟΜ όταν έχει χαθεί φάκελος οικοδομικής άδειας.
Από την άλλη, οι αποφάσεις της Ολομέλειας ΣτΕ 1182 και 1183/2026 βάζουν όρια στη δυνατότητα διατήρησης κτιρίων των οποίων οι άδειες έχουν ακυρωθεί δικαστικά.
Πρόκειται για αποφάσεις με ιδιαίτερη σημασία για τους δήμους, καθώς οι Υπηρεσίες Δόμησης καλούνται να διαχειριστούν χιλιάδες παλαιούς φυσικούς φακέλους, αρκετοί από τους οποίους έχουν δημιουργηθεί πριν από δεκαετίες, αλλά και σύνθετες υποθέσεις αδειών που συνδέονται με δικαστικές διαφορές.
Η πρώτη σημαντική απόφαση είναι η ΣτΕ 1104/2026. Το Συμβούλιο της Επικρατείας εξέτασε περίπτωση οικοδομικών αδειών στην Καλαμάτα, των οποίων ο διοικητικός φάκελος είχε χαθεί.
Η κρίση του Δικαστηρίου είναι ιδιαίτερα σημαντική: όταν ένας φάκελος έχει απολεσθεί από υπαιτιότητα της Διοίκησης, η αρμόδια υπηρεσία έχει υποχρέωση να προχωρήσει στην ανασύστασή του. Και κυρίως, δεν αρκεί η “εν τοις πράγμασι ανασύσταση”, δηλαδή το να συγκεντρώσει η υπηρεσία κάποια σχέδια, έγγραφα και στοιχεία και να θεωρήσει ότι το θέμα έκλεισε.
Για τις Πολεοδομίες των δήμων αυτό σημαίνει ότι πλέον δεν είναι ασφαλής διοικητικά μια πρακτική του τύπου:
«Ο φάκελος δεν υπάρχει, αλλά βρήκαμε κάποια σχέδια στο αρχείο».
Ούτε αρκεί η δημιουργία ενός νέου υπηρεσιακού φακέλου χωρίς την τυπική περάτωση της διαδικασίας.
Όταν η απώλεια οφείλεται στην υπηρεσία, η ΥΔΟΜ πρέπει να μπορεί να αποδείξει ολόκληρη τη διοικητική ακολουθία:
διαπίστωση της απώλειας → αναζήτηση στοιχείων → ανασύσταση → διαπιστωτική πράξη ολοκλήρωσης → κοινοποίηση στον ενδιαφερόμενο.
Η απαίτηση αυτή δημιουργεί ένα σαφές διοικητικό ίχνος, το οποίο προστατεύει όχι μόνο τον πολίτη και τον μηχανικό αλλά και την ίδια την ΥΔΟΜ σε οποιαδήποτε μελλοντική αμφισβήτηση.
Η ανασύσταση πρέπει να ολοκληρώνεται σε 30 ημέρες.
Ιδιαίτερα σημαντικό είναι επίσης ότι η ευθύνη αναζήτησης δεν μεταφέρεται αυτομάτως στον ιδιοκτήτη ή στον μηχανικό. Όταν ο φάκελος χάθηκε από την ίδια τη Διοίκηση, η αρμόδια υπηρεσία οφείλει να αναζητήσει υπηρεσιακά στοιχεία που μπορεί να βρίσκονται σε άλλες δημόσιες υπηρεσίες και να ζητήσει τη σύμπραξη του πολίτη όπου αυτή είναι πράγματι αναγκαία.
Αυτό έχει μεγάλη πρακτική σημασία για άδειες ηλικίας 30, 40 ή 50 ετών, για τις οποίες μπορεί να μην υπάρχουν πλέον στην κατοχή των ιδιοκτητών αρχιτεκτονικά σχέδια, τοπογραφικά, διαγράμματα κάλυψης ή άλλα έγγραφα.