Ο ιμπεριαλισμός δεν αλλάζει με την κάλπη

Γράφει ο Γιώργος Πριόβολος*

Η ήττα των Ρεπουμπλικανών στις ενδιάμεσες αμερικανικές εκλογές και η επικράτηση των Δημοκρατικών στα δύο σώματα του Κογκρέσου αποτελούν σοβαρή πολιτική αποδοκιμασία του Τραμπ. Ωστόσο, οι θριαμβολογίες ορισμένων στην Ελλάδα, ιδιαίτερα στον αυτοπροσδιοριζόμενο προοδευτικό χώρο, δημιουργούν ένα ουσιαστικό ερώτημα.

Από πότε η νίκη του Δημοκρατικού Κόμματος αποτελεί εγγύηση για τους λαούς που έχουν υποστεί τις αμερικανικές επεμβάσεις;
Η ιστορία επιβάλλει περισσότερη μνήμη και λιγότερο ενθουσιασμό.

Η αποδοκιμασία του Τραμπ είναι δικαιολογημένη. Η αυταρχική αντίληψη της εξουσίας, η αλαζονεία και η περιφρονητική αντιμετώπιση άλλων χωρών συνθέτουν μια επικίνδυνη πολιτική συμπεριφορά. Οι επιθέσεις του ακόμη και προς Ευρωπαίους συμμάχους δείχνουν πόσο εύκολα η συνεργασία υποχωρεί μπροστά στην απαίτηση συμμόρφωσης. Αυτή η συμπεριφορά έχει αυτοτελές πολιτικό βάρος και πρέπει να καταδικάζεται χωρίς περιστροφές.

Ένας άλλος πρόεδρος, όμως, θα μπορούσε να μιλά ευγενέστερα, να αποφεύγει τις προσβολές και να υπηρετεί παρόμοιες στρατηγικές επιδιώξεις. Η διαφορά στο ύφος έχει σημασία, αλλά δεν αρκεί για να αλλάξει το περιεχόμενο της εξωτερικής πολιτικής. Οι λαοί κρίνουν τις επεμβάσεις από τις συνέπειες τους, όχι από την ευπρέπεια εκείνων που τις ανακοινώνουν.

***Η Γιουγκοσλαβία δεν επιτρέπει λήθη
Στις 24 Μαρτίου 1999 άρχισαν οι νατοϊκοί βομβαρδισμοί κατά της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γιουγκοσλαβίας. Διήρκεσαν 78 ημέρες. Πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών ήταν ο Δημοκρατικός Μπιλ Κλίντον. Η Human Rights Watch τεκμηρίωσε περίπου πεντακόσιους θανάτους αμάχων από την αεροπορική εκστρατεία. Πίσω από τη διατύπωση «παράπλευρες απώλειες» βρίσκονταν άνθρωποι, οικογένειες και ζωές που χάθηκαν οριστικά.

Η ιστορική ακρίβεια απαιτεί να θυμόμαστε ότι η διάλυση της ενιαίας Γιουγκοσλαβίας είχε προηγηθεί μέσα από τις αποσχίσεις και τους πολέμους των αρχών της δεκαετίας του 1990. Οι ευθύνες των τοπικών ηγεσιών και τα εγκλήματα κατά αμάχων αποτελούν μέρος αυτής της ιστορίας. Δεν διαγράφουν, όμως, την ευθύνη των κυβερνήσεων που αποφάσισαν τους βομβαρδισμούς του 1999.

Το ΝΑΤΟ επικαλέστηκε την προστασία του πληθυσμού του Κοσόβου. Η ανθρωπιστική αιτιολόγηση δεν παρέχει ασυλία για τις καταστροφές και τους θανάτους που προκαλεί μια επέμβαση. Και η καθοριστική αμερικανική ισχύς μέσα στη Συμμαχία δεν απαλλάσσει τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις από τις δικές τους αποφάσεις. Η συλλογική συμμετοχή σημαίνει και συλλογική ευθύνη.

****Από την Κούβα μέχρι τους νεότερους πολέμους
Το 1961, η επιχείρηση στον Κόλπο των Χοίρων πραγματοποιήθηκε με την έγκριση του Δημοκρατικού Κένεντι, έχοντας προετοιμαστεί επί του Ρεπουμπλικανού Αϊζενχάουερ. Στο Βιετνάμ, η εμπλοκή ενισχύθηκε επί Κένεντι, κλιμακώθηκε δραματικά επί του Δημοκρατικού Τζόνσον και συνεχίστηκε επί του Ρεπουμπλικανού Νίξον. Η συνέχεια ανάμεσα στις κυβερνήσεις αποκαλύπτει γιατί η κομματική εναλλαγή δεν αποτελεί από μόνη της ρήξη με την επεμβατική στρατηγική.

Στις πιο πρόσφατες δεκαετίες, το Αφγανιστάν, το Ιράκ και η Λιβύη προσφέρουν επιπλέον παραδείγματα. Διαφορετικές χώρες, διαφορετικές συγκρούσεις και διαφορετικές επίσημες αιτιολογήσεις. Δεν χρειάζεται να εξισώσουμε κάθε περίπτωση για να αναγνωρίσουμε την επαναλαμβανόμενη επιλογή της στρατιωτικής ισχύος ως εργαλείου διαμόρφωσης των διεθνών εξελίξεων.

Στο Αφγανιστάν, η επέμβαση άρχισε το 2001, επί Τζορτζ Μπους, μετά τις επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου. Η στρατιωτική παρουσία διήρκεσε είκοσι χρόνια, διαπερνώντας Ρεπουμπλικανικές και Δημοκρατικές προεδρίες, μέχρι την αποχώρηση του 2021. Η διάρκεια αυτή αρκεί για να φανεί ότι η ευθύνη δεν περιορίζεται σε μία κυβέρνηση.

Στο Ιράκ, η εισβολή του 2003 επί Μπους συνδέθηκε με τους ισχυρισμούς για όπλα μαζικής καταστροφής, που δεν επιβεβαιώθηκαν όπως είχαν παρουσιαστεί για τη δικαιολόγηση του πολέμου. Στη Λιβύη, το 2011, επί του Δημοκρατικού Ομπάμα, οι Ηνωμένες Πολιτείες συμμετείχαν καθοριστικά στη στρατιωτική επέμβαση που συνεχίστηκε υπό νατοϊκή διοίκηση, με εξουσιοδότηση του Συμβουλίου Ασφαλείας για προστασία αμάχων.

Η διαφορετική νομική βάση των επιχειρήσεων δεν καταργεί την ανάγκη αποτίμησης των συνεπειών τους.
Η δική μου πολιτική εκτίμηση είναι ότι αυτές οι επεμβάσεις πρέπει να εξετάζονται μέσα στο πλαίσιο της αμερικανικής επιδίωξης κυριαρχίας, των γεωστρατηγικών ανταγωνισμών και των οικονομικών συμφερόντων. Η αναγωγή όλων αποκλειστικά στο πετρέλαιο θα περιόριζε την εξήγηση. Το ουσιαστικό ερώτημα παραμένει ποιος αποφασίζει για την τύχη άλλων κοινωνιών και ποιος πληρώνει το τίμημα.

***Καμία λευκή επιταγή
Η κριτική στη διαχρονική αμερικανική στρατηγική δεν αθωώνει τον Τραμπ. Αντίθετα, τοποθετεί τις δικές του ευθύνες μέσα σε ένα ευρύτερο σύστημα ισχύος. Ο αυταρχισμός και η απαξιωτική συμπεριφορά του επιβαρύνουν μια πολιτική που προϋπήρχε και δεν εξαντλείται στο πρόσωπο του.

Οι αμερικανικές εκλογές έχουν διεθνείς συνέπειες. Αυτό δεν σημαίνει ότι οι υπόλοιποι λαοί οφείλουμε να επενδύουμε τις ελπίδες μας σε κάποιο από τα δύο κόμματα. Για την Ελλάδα, κριτήριο πρέπει να είναι η ειρήνη, η κυριαρχία και οι ανάγκες της κοινωνίας μας.

Ο Τραμπ αποδοκιμάστηκε. Ο αμερικανικός ιμπεριαλισμός δεν καταψηφίστηκε μαζί του. Δεν αλλάζει χαρακτήρα επειδή αλλάζει η κοινοβουλευτική πλειοψηφία ούτε εξανθρωπίζεται με ευγενέστερες διατυπώσεις. Όσο παραμένει η αξίωση επιβολής πάνω στους άλλους λαούς, οι πανηγυρισμοί προσφέρουν άλλοθι στη συνέχεια της ίδιας στρατηγικής.

Καμία λευκή επιταγή στους Δημοκρατικούς, καμία αθώωση του Τραμπ. Η μνήμη των λαών δεν χωρά στις αμερικανικές κομματικές εναλλαγές.

*Ο Γιώργος Πριόβολος είναι οικονομολόγος – διδάκτωρ Κοινωνικών επιστημών