Γράφει ο Γιώργος Πριόβολος*
Τα τύμπανα του πολέμου ηχούν ξανά στην ευρύτερη Μέση Ανατολή, με επίκεντρο το Ιράν, και ο κόσμος παρακολουθεί με ανησυχία τον κίνδυνο μιας γενικευμένης σύρραξης. Σε μια εποχή όπου η τεχνολογία έχει εκτοξεύσει τις δυνατότητες της ανθρωπότητας, αποδεικνύεται πως δεν έχουμε ακόμη ξεπεράσει το πιο πρωτόγονο εργαλείο της πολιτικής. ΤΟΝ ΠΟΛΕΜΟ.
Οι νεκροί και οι τραυματίες μετατρέπονται σε αριθμούς.
Οι κατεστραμμένες γειτονιές, τα σχολεία, τα νοσοκομεία βαφτίζονται «παράπλευρες απώλειες».
Οι κοινωνίες που διαλύονται εντάσσονται σε αναλύσεις «γεωπολιτικού ρίσκου».
Αυτή η απανθρωποποίηση είναι το πιο επικίνδυνο σύμπτωμα της εποχής μας. Ο ιμπεριαλισμός δεν εμφανίζεται πλέον με αποικιακές σημαίες. Εμφανίζεται με drones, πυραύλους ακριβείας, κυβερνοεπιχειρήσεις και συστήματα τεχνητής νοημοσύνης. Άλλαξαν τα μέσα , όχι η λογική της επιβολής.
Ναι, το καθεστώς διακυβέρνησης στο Ιράν όπως και όπου αλλού υπάρχουν αυταρχικά καθεστώτα μπορεί και πρέπει να αποτελεί αντικείμενο αυστηρής κριτικής. Η δημοκρατία, τα ανθρώπινα δικαιώματα, η ελευθερία της έκφρασης είναι καθολικές αξίες. Δεν επιδέχονται πολιτισμικές εκπτώσεις. Όμως το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι αν χρειάζονται αλλαγές. Είναι πώς θα έρθουν αυτές οι αλλαγές.
Η ιστορία έχει αποδείξει ότι η «εξαγωγή δημοκρατίας» με στρατιωτικές επεμβάσεις δεν γεννά ελευθερία. Γεννά χάος, αποσταθεροποίηση, εμφύλιες συγκρούσεις και νέα εξαρτημένα καθεστώτα. Η βία δεν οικοδομεί βιώσιμους θεσμούς. Η δημοκρατία που επιβάλλεται απ’ έξω σπάνια ριζώνει.
Η ουσιαστική μεταρρύθμιση μπορεί να προκύψει μόνο μέσα από τις ίδιες τις κοινωνίες.
Με πολιτική πίεση, με κοινωνικά κινήματα, με διεθνή διπλωματία, με συμφωνίες κορυφής που ανοίγουν δρόμους σταδιακής αποκλιμάκωσης και θεσμικών αλλαγών. Με εργαλεία πολιτικά και οικονομικά , όχι στρατιωτικά.
Κι όμως, η παγκοσμιοποίηση, που υποσχέθηκε διασύνδεση και συνεργασία, συνεχίζει να γράφει την ιστορία της με πολέμους.
Σε όλα τα μήκη και τα πλάτη της γης, οι ανταγωνισμοί ισχύος επιμένουν. Οι μεγάλες δυνάμεις μιλούν για σταθερότητα, αλλά συχνά λειτουργούν με όρους επιρροής και ελέγχου.
Ο Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών ιδρύθηκε για να αποτρέψει αυτόν ακριβώς τον φαύλο κύκλο. Το Συμβούλιο Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών σχεδιάστηκε ως μηχανισμός συλλογικής ασφάλειας. Στην πράξη, όμως, οι συσχετισμοί δύναμης και τα δικαιώματα βέτο παραλύουν συχνά κάθε ουσιαστική παρέμβαση.
ΜΗΔΕΝΙΚΗ ΑΝΤΙΔΡΑΣΗ.
Η διεθνής νομιμότητα υποχωρεί μπροστά στην πολιτική σκοπιμότητα.
Το αποτέλεσμα είναι σταθερό και τραγικά επαναλαμβανόμενο.
Οι λαοί πληρώνουν.
Πληρώνουν με αίμα.
Με προσφυγιά.
Με οικονομική κατάρρευση.
Με γενιές που μεγαλώνουν μέσα στην ανασφάλεια και τον φόβο.
Δεν μπορούμε να αποδεχτούμε ότι αυτό είναι «αναπόφευκτο». Η ειρήνη δεν είναι ουτοπική ευχή. Είναι πολιτική επιλογή. Η διπλωματία δεν είναι ένδειξη αδυναμίας. Είναι απόδειξη ωριμότητας. Η διεθνής συνεργασία δεν είναι ρομαντισμός. Είναι όρος επιβίωσης σε έναν κόσμο με πυρηνικά οπλοστάσια και τεχνολογίες ικανές να αφανίσουν πόλεις σε δευτερόλεπτα.
Αν πράγματι θέλουμε να δούμε αυταρχικά καθεστώτα να μετασχηματίζονται, ο δρόμος δεν περνά από τα βομβαρδισμένα ερείπια. Περνά από την ενίσχυση των κοινωνιών, την πίεση για θεσμικές μεταρρυθμίσεις, τη διεθνή διαμεσολάβηση, την πολυμερή συνεργασία. Περνά από συμφωνίες , όχι από εισβολές.
Κάθε νεκρός δεν είναι αριθμός. Είναι όνομα.
Κάθε κατεστραμμένο σχολείο δεν είναι «στρατιωτικός στόχος». Είναι μέλλον που χάνεται.
Κάθε πόλη που φλέγεται δεν είναι σημείο στον χάρτη. Είναι ζωή.
Το ερώτημα, λοιπόν, δεν είναι μόνο τι θα γίνει στο Ιράν ή σε οποιαδήποτε άλλη χώρα και υπάρχουν ΑΡΚΕΤΕΣ..όπως γνωρίζουμε.
Το ερώτημα είναι ποια παγκοσμιοποίηση θέλουμε. Εκείνη που επιβάλλεται με πυραύλους ή εκείνη που οικοδομείται με πολιτική βούληση και σεβασμό των λαών;
Η ιστορία γράφτηκε πολλές φορές με πολέμους.
Δεν υπάρχει κανένας φυσικός νόμος που να μας υποχρεώνει να συνεχίσουμε να τη γράφουμε έτσι.
ΔΥΣΤΥΧΩΣ ΟΜΩΣ ο ιμπεριαλισμός είναι αδίστακτος, αποτρόπαιος, μια Λερναία Ύδρα που γεννά όλα αυτά που λαμβάνουν χώρα στην ευρύτερη περιοχή της πατρίδας μας.
*Ο Γιώργος Πριόβολος είναι οικονομολόγος – διδάκτωρ Κοινωνικών επιστημών