Της Παναγιώτας Π. Λάμπρη
πεζογράφου – ποιήτριας
Ως παιδί μιας άλλης εποχής, που μεγάλωσα σε χωριό, δεν γιόρταζα, όπως και οι συνομήλικοί μου, τις γιορτές ή τις ημέρες κατά πώς λέγονται της μητέρας και του πατέρα, παρότι ήδη είχαν θεσπιστεί στις ΗΠΑ απ’ όπου έφτασαν και στην Ευρώπη.
Μάλιστα, σε παλαιότερο άρθρο μου («Ηχώ της Άρτας», 12-6-2019) έδινα μια ερμηνεία για την προέλευσή τους, πέραν των σύγχρονων ιστορικών γεγονότων που τις καθιέρωσαν.
Τώρα, με αφορμή την προσεχή τιμητική για τον πατέρα ημέρα, στις 21 Ιουνίου, η οποία γιορτάζεται πολύ λίγο συγκριτικά με κείνη της μητέρας, είπα να κάνω μια διαφορετική προσέγγιση, πάντα τιμητική στο πρόσωπό του, το οποίο, ασχέτως του τι συμβαίνει ενίοτε μέσα στην κοινωνία, νοείται ως εξίσου σημαντικό μετης μητέρας για την ανατροφή των παιδιών, τα οποία, αν μη τι άλλο, οφείλουν να τιμούν και τους δύο.
Το τελευταίο το βεβαιώνει και ο Όμηρος, όταν γράφει στην Οδύσσεια (α 57) πως δεν υπάρχει τίποτε πιο γλυκό από την πατρίδα και τους γονείς, ο Ισοκράτης (Προς Δημόνικον§14)με την προτροπή «Τούς γονεῖς τίμα», ο Αριστοτέλης που στα Ηθικά Νικομάχεια(1165a) γράφει, επίσης, πως πρέπει ν’ αποδίδουμε τιμή στους γονείς, αλλά και πολλοί άλλοι, των οποίων οι αποφάνσεις διατρέχουν με τη σοφία τους τους αιώνες.
Ο Ισοκράτης, μάλιστα, στην αναφερθείσα επιστολή (§ 2) επισημαίνει πως τα παιδιά πρέπει να κληρονομούν από τον πατέρα όχι μόνο την περιουσία αλλά και τις φιλίες του, αναδεικνύοντας ως εξίσου σημαντική την ηθική και κοινωνική κληρονομιά του, η οποία τα συνοδεύει δια βίου, ενώ ο Σοφοκλής (Fr. 857, Radt, TragicorumGraecorumFragmenta)σημειώνει πως τα παιδιά του ένδοξου πατέρα χαίρουν τιμής.
Το πλήθος αρχαίων διατυπώσεων για τα ανωτέρω, τα συνεχίζουν επάξια, θα λέγαμε, οι λαϊκές μας παροιμίες, με αρκετές να έχουν ενσωματώσει και ν’ αναδεικνύουν πολλά από τα διδάγματά τους.
Ενδεικτικά παραθέτω εκείνη που λέει, «Πατέρα σαν τον ήλιο και μάνα σαν το φεγγάρι», που προβάλλει τη σημασία και των δύο γονιών, αλλά και τις ακόλουθες, οι οποίες αναφέρονται μόνο στον πατέρα όπως, «Ο καλός πατέρας κάνει καλό παιδί», για τη δύναμη του παραδείγματος στην ανατροφή ενός τέκνου, «Ο πατέρας χτίζει κι ο γιος γκρεμίζει», για το πόσο εύκολα μπορεί να χαθεί ο κόπος μιας γενιάς, αλλά και η ωραία παροιμιακή φράση, «Ο πατέρας δεν αφήνει μόνο περιουσία· αφήνει όνομα, παράδειγμα και αξίες», η οποία συναντιέται νοηματικά με τα γραφόμενα του Ισοκράτη στην επιστολή «Προς Δημόνικον».
Κλείνοντας αυτή την αναφορά με αφορμή τη γιορτή του πατέρα, δεν υπάρχει λόγος να μιλήσει κανείς εκτενέστερα για τον αυτονόητο οφειλόμενο σεβασμό στο πρόσωπό του, τόσο όταν είναι εν ζωή όσο και μετά θάνατον, και αντί άλλου επιλόγου επέλεξα τον ακόλουθο μύθο (Λυκούργος, Κατά Λεωκράτους 95-96) – τον αποδίδω σε ελεύθερη μετάφραση -, ο οποίος, έχοντας ως πρωταγωνιστές έναν πατέρα κι έναν γιο, δείχνει πως η ευσέβεια προς τον πατέρα και γενικότερα προς τους γονείς είναι ανώτερη από κάθε ιδιοτελή σκοπό, με τον μύθο να λειτουργεί ως απόδειξη ηθικής υπεροχής, κάτι που τον καθιστά διαχρονικά επίκαιρο:
«Λέγεται λοιπόν ότι στη Σικελία, – αν και μοιάζει περισσότερο με μύθο, αξίζει όλοι να τον μάθουν-ξεπήδησε από την Αίτνα ρυάκι λάβας και έρρεε στην υπόλοιπη περιοχή και σε κάποια πόλη από τις κατοικημένες εκεί.
Και λένε πως οι άλλοι τράπηκαν σε φυγή για να σωθούν και μόνο ένας από τους νεότερους, βλέποντας πως ο γέρος πατέρας του δεν μπορεί να φύγει και κινδυνεύει να παγιδευτεί από την πύρινη λαίλαπα, τον πήρε στους ώμους και τον μετέφερε. Επειδή, όμως, προστέθηκε φορτίο και ο ίδιος παγιδεύτηκε.
Εξ αυτού έχει σημασία να προσέξουμε το θεϊκό στοιχείο, διότι ευνοεί τους καλούς ανθρώπους. Λένε, λοιπόν, ότι η φωτιά κύλησε γύρω, περικύκλωσε το μέρος εκείνο και πως σώθηκαν μόνον αυτοί, από τους οποίους ακόμα και σήμερα η περιοχή ονομάζεται τόπος των ευσεβών, ενώ όσοι έτρεξαν να φύγουν και εγκατέλειψαν τους γονείς τους χάθηκαν όλοι.»