Το σχέδιο της ΕΛΑΣ για αναδιάρθρωση της Τοπικής Αυτοδιοίκησης

Για 5 Δήμους στην Άρτα με τον «Αριστοτέλη»;

Ευκαιρία αποκατάστασης της ανισορροπίας του Καλλικράτη

Δήμος Αρταίων, Δήμος «Κάμπου», Δήμος «Ελιάς», Δήμος Κ. Τζουμέρκων, Δήμος Γ. Καραϊσκάκη!

Τσίπρας: Αύξηση έως 482 στον αριθμό των Δήμων-Και επανασύσταση των κοινοτήτων

Μια νέα πρόταση για αναδιάρθρωση της Τοπικής Αυτοδιοίκησης κατέθεσε ο Αλέξης Τσίπρας, με στόχο όπως υποστήριξε την αποκατάσταση της ανισορροπίας του Καλλικράτη, που συρρίκνωσε τους Δήμους και τις Κοινότητες και δημιούργησε πλείστα όσα προβλήματα που ακόμα και σήμερα, μετά από 16 χρόνια, παραμένουν ανοιχτά.

Η πρόταση της ΕΛΑΣ για τους δήμους, που τιτλοφορείται «Μια νέα συμφωνία για την Αυτοδιοίκηση», κινείται πέρα από τις επιμέρους θεσμικές αλλαγές και επιχειρεί να συνδέσει τη μεταρρύθμιση της Αυτοδιοίκησης με την περιφερειακή ανάπτυξη, την αντιμετώπιση της δημογραφικής συρρίκνωσης και τον περιορισμό του συγκεντρωτισμού του ελληνικού κράτους.

Η αναδιάρθρωση της Τοπικής Αυτοδιοίκησης και ειδικά των Δήμων και Κοινοτήτων ξεκίνησε με το σχέδιο «Καποδίστριας» (νόμος 2539/1997) ο οποίος για το χρόνο που θεσμοθετήθηκε ήταν μια μεγάλη διοικητική μεταρρύθμιση στην Ελλάδα που ένωσε παλιές κοινότητες και δήμους σε μεγαλύτερους δήμους, άλλαξε τον χάρτη της τοπικής αυτοδιοίκησης και λειτούργησε από το 1999 έως το 2010.

-Μείωσε δραστικά τους ΟΤΑ σε 1.033 δήμους και κοινότητες πανελλαδικά με σκοπό τη βελτίωση της δημόσιας διοίκησης και των υπηρεσιών προς τους πολίτες σε τοπικό επίπεδο.
-Εφαρμόστηκε από την 1η Ιανουαρίου 1999 και αντικαταστάθηκε το 2011 από το πρόγραμμα «Καλλικράτης»

Καλλικράτης
Το «Πρόγραμμα Καλλικράτης» (Νόμος 3852/2010) υπήρξε η επόμενη διοικητική μεταρρύθμιση στην Τοπική Αυτοδιοίκηση, η οποία ψηφίστηκε και εφαρμόστηκε από την κυβέρνηση του Γιώργου Παπανδρέου το 2010.

Ο Καλλικράτης αναμόρφωσε πλήρως τον χάρτη της Τοπικής Αυτοδιοίκησης και της Αποκεντρωμένης Διοίκησης.

Οι Κυριότερες Αλλαγές του «Καλλικράτη» ήταν:
-Μείωση Δήμων: Οι ΟΤΑ πρώτου βαθμού συρρικνώθηκαν δραστικά από 1.034 (του σχεδίου Καποδίστρια) σε μόλις 325, μέσω εκτεταμένων συνενώσεων. Η κυβέρνηση Γιώργου Παπανδρέου παρουσίασε τον Καλλικράτη ως εθνικό στόχο για τη μείωση της γραφειοκρατίας, την εξοικονόμηση πόρων και την ενίσχυση της διαφάνειας εν μέσω της τότε οικονομικής κρίσης.

-Ωστόσο, το νομοσχέδιο πυροδότησε έντονες αντιδράσεις από την αντιπολίτευση και τοπικές κοινωνίες. Οι πολίτες αντέδρασαν κυρίως για την απώλεια της διοικητικής αυτονομίας των ιστορικών τους δήμων και έφερε ανισορροπίες συνενώνοντας πόλεις με αγροτικές περιοχές, όπως έγινε στην Άρτα.

-Το πρόγραμμα τέθηκε σε πλήρη ισχύ την 1η Ιανουαρίου 2011.

Κλεισθένης
Το πρόγραμμα «Κλεισθένης Ι» (ν. 4555/2018) με κυβέρνηση Αλέξη Τσίπρα, ήταν η επόμενη διοικητική μεταρρύθμιση της Τοπικής Αυτοδιοίκησης στην Ελλάδα που εφαρμόστηκε από την 1η Σεπτεμβρίου 2019.

-Κύρια χαρακτηριστικά του η καθιέρωση της απλής αναλογικής στα δημοτικά και περιφερειακά συμβούλια, ο διαχωρισμός των αρμοδιοτήτων και η ενίσχυση της διαφάνειας.

Αλλαγές Βορίδη
Ο Μάκης Βορίδης κατά τη θητεία του ως Υπουργός Εσωτερικών (Ιανουάριος 2021 – Απρίλιος 2023), έκανε νέες αλλαγές και βασικές μεταρρυθμίσεις που άλλαξαν ριζικά τη δομή και τη λειτουργία των Δήμων και των Περιφερειών.

Οι Κυριότερες Μεταρρυθμίσεις Βορίδη ήταν:
-Κατάργηση της απλής αναλογικής: Θεσπίστηκε νέος εκλογικός νόμος για τους ΟΤΑ. Το σύστημα της απλής αναλογικής αντικαταστάθηκε με στόχο την εξασφάλιση της κυβερνησιμότητας των Δήμων.

-Όριο εκλογής από την 1η Κυριακή: Καθιερώθηκε το ποσοστό 43% ως το όριο για την ανάδειξη της νικήτριας παράταξης από τον πρώτο γύρο των εκλογών.

-Πενταετής θητεία: Η θητεία των δημοτικών και περιφερειακών αρχών αυξήθηκε από τα 4 στα 5 έτη.

Η ανισορροπία της Άρτας
Η εφαρμογή του σχεδίου Καλλικράτης επί κυβέρνησης Γ. Παπανδρέου, δημιούργησε από τους 13 Δήμους και τις 3 Κοινότητες του Καποδίστρια, μόνο 4 Δήμους:

-Τον Δήμο Αρταίων με συνένωση των Δήμων Φιλοθέης, Αμβρακικού, Ξηροβουνίου και Βλαχέρνας,
-Τον Δήμο Ν. Σκουφά με συνένωση των Δήμων Πέτα, Κομποτίου και Αράχθου και της Κοινότητας Κομμένου
-τον Δήμο Κ. Τζουμέρκων με συνένωση των Δήμων Αγνάντων και Αθαμανίας και των Κοινοτήτων Θεοδωριάνων και Μελλισουργών
-Τον Δήμο Γ. Καραϊσκάκη με συνένωση των Δήμων Ηρακλείας, Καραϊσκάκη και Τετραφυλίας.
Δημιουργήθηκαν με τον τρόπο αυτό ένας υπερμεγέθης Δήμος, αυτός των Αρταίων και 3 μικροί Δήμοι.
Στο Νομό Άρτας κατά την τελευταία απογραφή 2021 ο πληθυσμός ανέρχεται στις 63.927 κατοίκους και είναι μειωμένος κατά 5,8%.

Αναλυτικά ανά δήμο ο πληθυσμός είναι:
Αρταίων 41.833
Καραισκάκη 5.321
Κεντρικών Τζουμέρκων 5.562
Νικολάου Σκουφά 11.356

***Δήμος Αρταίων
Ο πληθυσμός του Δήμου Αρταίων σύμφωνα με την απογραφή της ΕΛΣΤΑΤ του 2021 κατανέμεται ως εξής ανά Δημοτική Ενότητα:
Δημοτική Ενότητα Αρταίων: 26.517 κάτοικοι.
Δημοτική Ενότητα Φιλοθέης: 5.811 κάτοικοι.
Δημοτική Ενότητα Αμβρακικού: 4.613 κάτοικοι.
Δημοτική Ενότητα Ξηροβουνίου: 4.078 κάτοικοι.
Δημοτική Ενότητα Βλαχέρνων: 3.336 κάτοικοι

***Δήμος Νικολάου Σκουφά
Ο πληθυσμός του Δήμου Νικολάου Σκουφά είναι 11.356 κάτοικοι και σύμφωνα με την απογραφή της ΕΛΣΤΑΤ του 2021 κατανέμεται ως εξής ανά Δημοτική Ενότητα:
Δημοτική Ενότητα Πέτα: 4.604 κάτοικοι
Δημοτική Ενότητα Αράχθου: 3.836 κάτοικοι
Δημοτική Ενότητα Κομποτίου 2.392 κάτοικοι
Δημοτική Ενότητα Κομμένου 524 κάτοικοι

Πρόταγμα η γεωγραφική ισότητα
Ο πρόεδρος της ΕΛΑΣ, τόνισε ότι «η Ελλάδα δεν μπορεί να χωρίζεται σε πολίτες δύο ταχυτήτων» και πως η ποιότητα ζωής δεν πρέπει να εξαρτάται από τον τόπο κατοικίας. Ανακοίνωσε την καθιέρωση της Εθνικής Πολιτικής Γεωγραφικής Ισότητας, ώστε καμία σημαντική δημόσια πολιτική να μην εφαρμόζεται χωρίς αξιολόγηση των γεωγραφικών της επιπτώσεων.

Επιπλέον, γνωστοποίησε την ίδρυση Εθνικού Παρατηρητηρίου Γεωγραφικής Ισότητας και την αναμόρφωση των κριτηρίων κατανομής των δημόσιων πόρων, λαμβάνοντας υπόψη τη νησιωτικότητα, την ορεινότητα, το δημογραφικό πρόβλημα και τις πραγματικές ανάγκες κάθε περιοχής».

Όπως έχει καταδειχθεί στη μέχρι σήμερα λειτουργία, οι μεν Δήμοι Κ. Τζουμέρκων και Γ. Καραϊσκάκη, έχουν ενιαίο τον ορεινό χαρακτήρα, όμως οι Δήμοι Αρταίων και Ν. Σκουφά είναι μπερδεμένοι με την πόλη, τον κάμπο και τον ημιορεινό όγκο, όπου η καθεμιά ενότητα να έχει εντελώς διαφορετικές απαιτήσεις στην καθημερινότητα, αλλά και στη διαχείριση.

Σύμφωνα και με παλαιότερες σκέψεις και συζητήσεις στην περίπτωση που θα γίνονταν κάποια αλλαγή στους Δήμους, από Φορείς και Συλλογικότητες έχουν κατατεθεί σκέψεις να υπάρξει ένας Δήμος που να συμπεριλαμβάνει μόνο την πόλη της Άρτας και τις τρείς κοινότητες του «Καποδίστρια», δηλαδή Κωστακιούς, Κεραμάτες και Λιμίνη.

Κατ’ άλλες συζητήσεις, πρέπει η πόλη της Άρτας να μείνει μόνο ο Αστικός της χαρακτήρας και τα χωριά να ενσωματωθούν σε νέους Δήμους με τα βασικά χαρακτηριστικά που έχουν και θα μπορούσαν να είναι ως εξής:
****Δήμος Αρταίων να περιλαμβάνει:
-Δημοτική Ενότητα Αρταίων (Κωστακιοί, Κεραμάτες, Λιμίνη) με 26.517 κατοίκους.

****Δήμος «Κάμπου» (υποθετική ονομασία) με κύριο χαρακτηριστικό την πεδινή του μορφολογία που θα μπορούσε να περιλαμβάνει:
-Δημοτική Ενότητα Φιλοθέης: 5.811 κάτοικοι.
-Δημοτική Ενότητα Αμβρακικού: 4.613 κάτοικοι.
-Δημοτική Ενότητα Αράχθου: 3.836 κάτοικοι
-Δημοτική Ενότητα Κομμένου 524 κάτοικοι
Σύνολο κατοίκων 14.784.

*****Δήμος «ΕΛΙΑΣ» (υποθετική ονομασία) με κύριο χαρακτηριστικό του την ημιορεινή του μορφολογία, αλλά και την καλλιέργεια της ελιάς που καταλαμβάνει σχεδόν όλη την έκταση που θα μπορούσε να περιλαμβάνει:
-Δημοτική Ενότητα Πέτα: 4.604 κάτοικοι
-Δημοτική Ενότητα Κομποτίου 2.392 κάτοικοι
-Δημοτική Ενότητα Ξηροβουνίου: 4.078 κάτοικοι.
-Δημοτική Ενότητα Βλαχέρνων: 3.336 κάτοικοι
Σύνολο: 14.440

Οι Δήμοι Κ. Τζουμέρκων και Γ. Καραϊσκάκη να παραμένουν ως έχουν, τότε θα υπάρχουν 5 Δήμοι στο νομό Άρτας με την προσθήκη του Αστικού Δήμου Αρταίων, του Πεδινού «Δήμου Κάμπου» και του ημιορεινού «Δήμου Ελιάς».

Το σχέδιο Τσίπρα
Ο Αλέξης Τσίπρας το μεσημέρι της Τρίτης (28/07) παρουσίασε, στο Σεράφειο, το σχέδιο της ΕΛ.Α.Σ. για την τοπική αυτοδιοίκηση το οποίο περιλαμβάνει σημαντικές αλλαγές στην διοικητική δομή της χώρας τόσο σε τοπικό όσο και σε περιφερειακό επίπεδο.

Στο πρόγραμμα «Αριστοτέλης», όπως ονομάζεται, περιλαμβάνεται μεταξύ άλλων η αύξηση του αριθμού των Δήμων της χώρας κατά 100 – 150 (σήμερα είναι συνολικά 332 δήμοι), με στόχο να αντιμετωπιστεί το πρόβλημα των υπερβολικά μεγάλων και ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΑ ΑΣΥΝΔΕΤΩΝ δήμων.

Από εκεί και πέρα, σε αντίθεση με τον σχεδιασμό της κυβέρνησης, προτείνεται να υπάρχει δεύτερος γύρος για την εκλογή Δημάρχου και Περιφερειάρχη, ενώ προβλέπεται εκλογή των συμβουλίων των κοινοτήτων με αυτοτελή κάλπη και επαναφορά των τοπικών διαμερισμάτων και των δημοτικών ενοτήτων.

Ο Αλέξης Τσίπρας περιέγραψε στις τέσσερις βασικές αρχές του σχεδίου που είναι:
-Εγγύτητα: Οι αποφάσεις παίρνονται όσο πιο κοντά γίνεται σε αυτούς που αφορούν.
-Επικουρικότητα: Κάθε αρμοδιότητα ασκείται από το επίπεδο που βρίσκεται πιο κοντά στον πολίτη, εκτός αν αποδεδειγμένα εξυπηρετείται καλύτερα αλλού.
-Αποτελεσματικότητα: Ο πολίτης δικαιούται υπηρεσίες που δουλεύουν, όχι δικαιολογίες που εξηγούν γιατί δεν δουλεύουν.
-Δημοκρατική λογοδοσία: Όποιος αποφασίζει, λογοδοτεί. Λογοδοτεί σε αυτούς που τον εξέλεξαν. Όχι σε αυτούς που τον διόρισαν.

«Πάνω σε αυτές τις αρχές, μία αξιωματική υποχρέωση που δεν διαπραγματευόμαστε: ο Έλληνας πολίτης δικαιούται τα ίδια δικαιώματα και τις ίδιες υπηρεσίες σε όλη, ανεξαιρέτως, την επικράτεια.

Στο Μαρούσι και στην Τήλο. Στο Κολωνάκι και στα Άγραφα», συμπλήρωσε χαρακτηριστικά. «Το Σχέδιο Αριστοτέλης στοχεύει σε μια νέα σχέση ανάμεσα στο κεντρικό κράτος, τις στις περιφέρειες, στους δήμους και στους πολίτες.

Μιας νέας ισορροπίας ανάμεσα στην ευθύνη και την εξουσία. Στόχος μας είναι να γίνουμε η Ελλάδα της Ευρώπης, όχι μόνο επειδή εφαρμόζει ευρωπαϊκούς νόμους. Αλλά επειδή συνδέει τη διαδρομή, την ιστορία, τους αγώνες της, με τις ευρωπαϊκές αρχές, που γέννησε ο διαφωτισμός», είπε σε άλλο σημείο.

Ανασχεδιασμός του αυτοδιοικητικού χάρτη
Κεντρικός άξονας της πρότασης αποτελεί η συνολική αναθεώρηση της αρχιτεκτονικής της Αυτοδιοίκησης.
Η Ελληνική Αριστερή Συμπαράταξη εισηγείται σαφή κατανομή αρμοδιοτήτων ανάμεσα στο κράτος, τις Περιφέρειες και τους Δήμους, με στόχο να εξαλειφθούν οι αλληλοεπικαλύψεις που, όπως υποστηρίζει, προκαλούν καθυστερήσεις και αδυναμία λογοδοσίας.

“Η χωρική συγκεντροποίηση του “Καλλικράτη” δημιούργησε μεγάλες ενότητες, με αποτέλεσμα την ποιοτική υποβάθμιση της τοπικής δημοκρατίας και της συμμετοχής του πολίτη στα κοινά”, πρόσθεσε μεταξύ άλλων ο Αλέξης Τσίπρας.

-Στο πλαίσιο αυτό προτείνεται η κατάργηση των Αποκεντρωμένων Διοικήσεων. Οι αρμοδιότητες που ασκούν σήμερα θα μεταφερθούν, σύμφωνα με την πρόταση, στις αιρετές Περιφέρειες μαζί με το προσωπικό και τους αντίστοιχους πόρους, ενώ οι καθαρά κρατικές αρμοδιότητες θα επιστρέψουν στα υπουργεία.

-Παράλληλα προβλέπεται νέος αυτοδιοικητικός χάρτης, με δημιουργία περίπου 100 έως 150 νέων δήμων. Η επιχειρηματολογία εστιάζει στην ανάγκη διόρθωσης προβλημάτων που, κατά την παράταξη, δημιούργησαν οι συνενώσεις του «Καλλικράτη», οδηγώντας σε ιδιαίτερα μεγάλους και ανομοιογενείς δήμους, με δυσκολίες διοίκησης και εκπροσώπησης.

-Ιδιαίτερη βαρύτητα αποδίδεται στον θεσμό των τοπικών κοινοτήτων. Η πρόταση προβλέπει εκλογή των συμβουλίων κοινοτήτων με ξεχωριστή κάλπη, επαναφορά των δημοτικών ενοτήτων και τοπικών διαμερισμάτων με ουσιαστικές αρμοδιότητες, καθώς και δημιουργία αυτόνομων τοπικών προϋπολογισμών. Σύμφωνα με την Ελληνική Αριστερή Συμπαράταξη, οι κοινότητες θα αποκτήσουν συγκεκριμένες ευθύνες για ζητήματα καθημερινότητας, σταθερή χρηματοδότηση και δυνατότητα εφαρμογής συμμετοχικού προϋπολογισμού, ώστε οι κάτοικοι να αποφασίζουν άμεσα για μέρος των τοπικών δαπανών.

Εκλογικό Σύστημα
Η πρόταση της ΕΛ.Α.Σ. για το εκλογικό σύστημα της αυτοδιοίκησης προβλέπει την επαναφορά του β’ γύρου που καταργεί ο πρόσφατος Νέος Κώδικας Αυτοδιοίκησης, και εκλογή με ποσοστό 50%+1 για δημάρχους και περιφερειάρχες. Ο κ. Τσίπρας τόνισε πως “το σύστημα λειτούργησε αποτελεσματικά” προσθέτοντας πως “τα πραγματικά προβλήματα απαιτούν δημάρχους με αυξημένη πλειοψηφία”. Ως προς το εκλογικό σύστημα που εισάγει ο Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης ανέφερε πως “δεν είχε τη συναίνεση κανενός συλλογικού οργάνου της αυτοδιοίκησης”.