H ΠΑΙΔΕΙΑ ΩΣ ΕΝΝΟΜΟ ΑΓΑΘΟ

Του Βαγγέλη Σακέλλιου
Δικηγόρου

«Ευάγγελε νενικήκαμεν , ο Γιάννης «έπιασε» 19.150 μόρια, «μπαίνουμε» στην Ιατρική του ΕΚΠΑ». Ο φίλος μου, στην άλλη άκρη του τηλεφώνου, ήταν περιχαρής και ανακουφισμένος. Αν και ο ίδιος πανεπιστημιακός δεν απέφυγε τον πειρασμό και την παθογένεια του γονιού που στις πανελλήνιες βλέπει ή θεωρεί εαυτόν διαγωνιζόμενο κι όχι το βλαστάρι του. Γιατί, ο Γιάννης «νίκησε», ο Γιάννης «μπαίνει» στην Ιατρική του ΕΚΠΑ κι όχι ο φίλος μου ο Θανάσης. Προφανώς και ο Θανάσης συνέδραμε, και με το παραπάνω εξ όσων γνωρίζω, αλλά η επιτυχία πιστώνεται, στο μεγάλο μέρος της, στην προσπάθεια και την επίδοση του νεαρού.

«Μπράβο ρε μεγάλε, τέρμα η αγωνία και οι ανησυχίες. Οι κόποι έπιασαν τόπο» συνέχισα. «Το σπουδαιότερο είναι ότι θα σπουδάσει στο δημόσιο πανεπιστήμιο, εδώ , στην Ελλάδα. Ούτε νακούσει για τις ιδιωτικές ιατρικές που μας έρχονται, γιατί, κάποια στιγμή το σκεφτήκαμε κι αυτό». Ο Θανάσης ήταν ειλικρινής, όπως κάθε γονιός που σέβεται τον εαυτό του, κι ας διδάσκει ο ίδιος, εξαιρετικά πετυχημένα, σε δημόσιο Πανεπιστήμιο.

Κι εγώ και ο Θανάσης, παιδιά μιας άλλης γενιάς, σπουδάσαμε, δηλαδή είχαμε την τύχη να σπουδάσουμε, σε δημόσια Πανεπιστήμια, εγώ στην ακριτική Θράκη, στη Νομική Κομοτηνής κι αυτός στο εμβληματικό Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο.

Σε ο,τι με αφορά (και αφορούσε και τον πατέρα μου) ο Συνταγματικός νομοθέτης είχε έγκαιρα προνοήσει ώστε να έχω «δικαίωμα δωρεάν παιδείας, σε όλες τις βαθμίδες της, στα κρατικά εκπαιδευτήρια» (άρθρο 16 § 4 Συντάγματος). Την δε ανώτατη εκπαίδευση παρείχαν αποκλειστικά «…ιδρύματα που αποτελούν νομικά πρόσωπα δημοσίου δικαίου με πλήρη αυτοδιοίκηση…» (άρθρο 16 § 5 Συντάγματος) καθόσον, συνεχίζει ο νομοθέτης «…η σύσταση ανώτατων σχολών από ιδιώτες απαγορεύεται..» (άρθρο 16 § 8 Συντάγματος).

Ως κορωνίδα δε της Συνταγματικής πρόνοιας θεωρείται η πρόβλεψη πως «..η παιδεία αποτελεί βασική αποστολή του Κράτους…» (άρθρο 16 § 2 Συντάγματος).

Ούτως εχόντων των πραγμάτων a priori η «παιδεία» θεωρείται και είναι απόλυτα προβλεπόμενο και προστατευόμενο έννομο αγαθό.
Πριν τρία, σχεδόν, χρόνια στην φιλόξενη στήλη αυτής της εφημερίδας (ΗΧΩ, 24/11/2023), μεταξύ άλλων σημείωνα :
«…Ανήκω σαυτούς που συμμερίζονται την παραδοχή πως η «εκπαίδευση», σε όλες τις εκφάνσεις, τα στάδια και τις λειτουργίες της, ανήκει στους ιδεολογικούς μηχανισμούς του Κράτους. Το Κράτος είναι αυτό που διαθέτει το imperium, τους φορείς, την κυρίαρχη και αποκλειστική δυνατότητα να διαμορφώσει/επιβάλει το αφήγημα των πραγμάτων μέσω των πνευματικών ελίτ/εκπαιδευτικών στις νέες γενιές.

Το Κράτος, δια του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου, διαμορφώνει προγράμματα, συγγράφει εκδοχές Ιστορίας, επικαιροποιεί δεδομένα, εκκολάπτει την επιστήμη. Το Κράτος διαθέτει ανθρώπινους πόρους, δάσκαλους – καθηγητές – πανεπιστημιακούς, που θα ενισχύσουν ο,τι το Σύνταγμα προσδιόρισε και καθόρισε ως παρακαταθήκη. Το Κράτος διαθέτει τις δομές, τα κτήρια, τον εξοπλισμό που θα τεθούν στην διάθεση της διδασκαλίας, της έρευνας, της επιστήμης.

Κυρίως, όμως, το Κράτος διαθέτει το μονοπώλιο διάχυσης της γνώσης στην Ανώτατη Εκπαίδευση, έναν αρμό – πυλώνα στην συγκρότηση του Ελληνικού έθνους με τα συμφραζόμενα και τις παθογένειες που το ακολουθούν μετά την συστατική πράξη ίδρυσής του.
Πόσο λοιπόν «φετίχ» θεωρείται το αποκλειστικά Δημόσιο Πανεπιστήμιο ;
Πόσο «ταμπού» θεωρείται ένα Ιδιωτικό Πανεπιστήμιο ;

Για να μην υπάρχουν αυταπάτες και για να έχουμε ξεκάθαρη εικόνα κατ’ αρχήν ας αναζητήσουμε το νομοθετικό πλαίσιο. Ήδη ο Ν. 4957/2022 (άρθρο 6) προβλέπει την δυνατότητα ίδρυσης στην αλλοδαπή παραρτήματος Ελληνικού Πανεπιστημίου.
Εάν λοιπόν, η χώρα μας επιτρέπει την ίδρυση παραρτημάτων εγχώριων πανεπιστημίων σε άλλη χώρα, υπό την προαίρεση της αμοιβαιότητας πως θα δικαιολογούσε την δική της άρνηση εγκατάστασης εδώ αλλοδαπών πανεπιστημίων, εάν μάλιστα εξασφαλίζεται η νομική, ακαδημαϊκή και κτιριακή επάρκεια του (νέου) πανεπιστημίου ;

Εάν εξασφαλισθεί η πιστοποίηση της ποιότητας σπουδών κάθε ακαδημαϊκής μονάδας σύμφωνα με τα πρότυπα που θέτει το Ευρωπαϊκό Δίκτυο για την Διασφάλιση της Ποιότητας στην Ανώτερη Εκπαίδευση τι θα αποτρέψει την διαμόρφωση ενός συνεκτικού και εξωστρεφούς θεσμικού πλαισίου λειτουργίας και εποπτείας των πανεπιστημίων ;

Υπό την παραπάνω παραδοχή η δυνατότητα ίδρυσης «Ιδιωτικών» ΑΕΙ, εξαιτίας του απαγορευτικού κανόνα του Συντάγματος (άρθρο 16) που υποδηλώνει εμφατικά το κρατικό μονοπώλιο στην ανώτατη εκπαίδευση, εξασφαλίζεται μόνο με την εγκατάσταση ξένων πανεπιστημίων στην χώρα μας.

Η (νομική) αυτή δυνατότητα ερμηνευτικά γίνεται δεκτή από έγκυρους και έγκριτους συνταγματολόγους (Αλιβιζάτος, Βενιζέλος, Μανιτάκης) οι οποίοι και συνηγορούν ως προς την ερμηνεία και εφαρμογή του άρθρου 28 του Συντάγματος, σύμφωνα με την διάταξη του οποίου οι προβλεπόμενες διεθνείς συμφωνίες (π.χ. συνέργειες ή εγκατάσταση αλλοδαπού ΑΕΙ στην Ελλάδα) γίνονται, με την επικύρωσή τους, «αναπόσπαστο μέρος του εσωτερικού Ελληνικού δικαίου και υπερισχύουν από κάθε άλλη αντίθετη διάταξη νόμου».

Κατ’ αυτό τον τρόπο παρακάμπτεται ο άκαμπτος απαγορευτικός κανόνας της διάταξης του άρθρου 16 του Συντάγματος και αναιρείται εν τοις πράγμασι το μονοπώλιο του Κράτους στην ανώτατη εκπαίδευση, με την λειτουργία, πλέον, αλλοδαπών μη κρατικών πανεπιστημίων δια των παραρτημάτων τους…»

Ήδη το Συμβούλιο της Επικρατείας (ΣτΕ) με την υπ’ αριθμ. 1918/2025 απόφαση του (σε Ολομέλεια), επικαλούμενο διατάξεις του πρωτογενούς και του παράγωγου δικαίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης έκρινε ότι οι προαναφερόμενες συνταγματικές διατάξεις εάν ερμηνευτούν σε συνδυασμό με το Ενωσιακό Δίκαιο… δεν (;) απαγορεύουν την ίδρυση και λειτουργία στην Ελλάδα από ιδιώτες παραρτημάτων αλλοδαπών πανεπιστημίων.

Προσωπικά διαφωνώ και συντάσσομαι με την (ασθενή) μειοψηφία των οκτώ μελών του ΣτΕ που διατύπωσαν διαφορετική άποψη.
Όπως αντιλαμβάνεται κάποιος, όχι απαραίτητα νομικός, η επίμαχη και πολυσυζητημένη απόφαση του ΣτΕ εκτοπίζει ακαριαία και το παραμικρό θεωρητικό ενδεχόμενο αναθεώρησης του άρθρου 16 του Συντάγματος αφού ήδη η επιδιωκόμενη αναθεώρηση έχει πλέον την σφραγίδα του εν Ελλάδι οιονεί Συνταγματικού Δικαστηρίου, δηλαδή του ΣτΕ (!), παρέλκει δε κάθε άλλος επιστημονικός ή πολιτικός διάλογος.

Ξαναπιάνομαι με το θέμα της δημόσιας παιδείας, ως έννομου αγαθού, γιατί πριν λίγες μέρες ανακοινώθηκαν οι βαθμοί των πανελληνίων, συμπληρώθηκαν ήδη τα μηχανογραφικά και σε λίγο θα ανακοινωθούν οι βάσεις των Σχολών, περιζήτητων και μη.
Οι, πολλών ταχυτήτων, επιτυχόντες θα εγγραφούν στις Σχολές των πολλαπλών επιλογών τους και από τον Οκτώβριο θα αποκτήσουν την ιδιότητα του φοιτητή/τριας του δημόσιου πανεπιστημίου.

Κάποιοι άλλοι, όσοι μπορούν, θα αναζητήσουν και θα επιδιώξουν την εγγραφή και την φοίτησή τους σε ιδιωτικά ΑΕΙ αλλοδαπών πανεπιστημίων στη χώρα μας ή σε αντίστοιχα ΑΕΙ της αλλοδαπής, ανάλογα με τα «θέλω» και τα «μπορώ».

Απ’ αυτή ακριβώς τη στιγμή η παιδεία, από έννομο συνταγματικό αγαθό, αναδεικνύει, έτι περισσότερο, το ταξικό της πρόσημο. Από προστατευόμενο έννομο αγαθό για το οποίο προνοεί και υπεύθυνο είναι το Κράτος, γίνεται προνόμιο, ιδίως των εχόντων και κατεχόντων.
Κάτι παράξενο, σχεδόν παράταιρο , αν σκεφτούμε πως οι πρώτες μετεμφυλιακές γενιές, ρημαγμένες και εξουθενωμένες, επένδυσαν στην διαδραστική κινητικότητα και την εξέλιξη τους αποκλειστικά μέσω της ένταξής τους στο δημόσιο πανεπιστήμιο, έστω και με δίδακτρα κάποιες περιόδους.

Η ποικιλότροπη και ποικιλόμορφη ενίσχυση μιας ιδιωτικής παιδείας εξυπηρετεί το αφήγημα του νεοφιλελευθερισμού όταν στις δύσκολες μέρες μας ο δημόσιος χαρακτήρας της εκπαίδευσης από αυτονόητος γίνεται ζητούμενος. Κι αυτό πρέπει να αλλάξει.