Άρθρο του Ιωάννη Δ. Παπαγιάννη*
Φέτος συμπληρώνονται 80 χρόνια από την ίδρυση του Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδας (ΔΣΕ) και τις επόμενες ημέρες συμπληρώνονται 79 χρόνια από τη καταστροφή του Αρχηγείου Τζουμέρκων του ΔΣΕ. Με αφορμή τις επετείους αυτές, η «ΗΧΩ» προχωρά στη δημοσίευση ενός άρθρου του Ιωάννη Δ. Παπαγιάννη, σχετικό με την καταστροφή του Αρχηγείου Τζουμέρκων του ΔΣΕ. Το άρθρο θα δημοσιευτεί σε τέσσερις συνέχειες.
Ο Ιωάννης Δ. Παπαγιάννης κατάγεται από το χωριό Μελισσουργοί. Γεννήθηκε το 1964 στην πόλη της Άρτας όπου και μεγάλωσε. Το 1985 αποφοίτησε από την Παιδαγωγική Ακαδημία Ηρακλείου (Κρήτης) και από το 1987 εργάστηκε ως δάσκαλος στην Εύβοια, στην Άρτα και στην Αθήνα. Σήμερα, συνταξιούχος πια, ζει στην Αθήνα και στην Άρτα.
Είναι ανιψιός (δεύτερου βαθμού) των αναφερομένων στο παρόν άρθρο αδερφών, μαχητών του ΔΣΕ: Χρήστου και Δημητρίου (Μήτσου) Παπαγιάννη (Σκαμνιά).
ΜΕΡΟΣ ΔΕΥΤΕΡΟ: ΟΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ
Στην περιοχή των Τζουμέρκων, οι εκκαθαριστικές επιχειρήσεις του «Αετού» πραγματοποιήθηκαν με ορμητήριο το κεφαλοχώρι Βουργαρέλι. Το Αρχηγείο Τζουμέρκων του ΔΣΕ, υπό την αρχηγία πλέον μόνο του Ζαλοκώστα (Παλιούρα) [*5], πιεζόμενο συνεχώς από τις κυβερνητικές δυνάμεις, κατέφυγε (χωρίς απώλειες) ανατολικά του ποταμού Αχελώου και συγκεκριμένα σε μια δασωμένη περιοχή, απέναντι από το χωριό Γαρδίκι (Τρικάλων).
Όμως, ο Ζαλοκώστας πήρε διαταγή από τον Μάρκο Βαφειάδη (επικεφαλής του ΔΣΕ) να επανέλθει με το τμήμα του στα Τζουμέρκα. Ο Βαφειάδης διέταξε όχι μόνο να παραμείνει το Αρχηγείο Τζουμέρκων του ΔΣΕ στην περιοχή δράσης του (στην ευρύτερη περιοχή των Τζουμέρκων) και να την υπερασπιστεί, συγκρουόμενο με τις κυβερνητικές δυνάμεις, αλλά να κάνει και «κίνηση αντιπερισπασμού» προς την πόλη της Άρτας, «δημιουργώντας κατάσταση».
Επιπλέον, με την ίδια διαταγή, ο Βαφειάδης απαγόρευσε (εφεξής) στο Αρχηγείο Τζουμέρκων του ΔΣΕ την εγκατάλειψη του γεωγραφικού χώρου δράσης του, άνευ διαταγής του ΓΑ ΔΣΕ. Η διαταγή αυτή του Βαφειάδη, τη στιγμή που οι αντίπαλοι συγκέντρωναν στην ευρύτερη περιοχή των Τζουμέρκων, και γενικότερα στις ορεινές περιοχές του νομού Άρτας, ισχυρότατες δυνάμεις και τη στιγμή που είχαν εκεί γερά ερείσματα, ήδη από την περίοδο της Κατοχής, μόνο ως «παραλογισμός» μπορεί να χαρακτηριστεί, αφού ισοδυναμούσε με «θανατική καταδίκη».
Ο Ζαλοκώστας εξέφρασε ενδοιασμούς για την εκτέλεση της διαταγής αυτής. Ο Μαλτέζος (μάλλον μετά από σχετικό αίτημα του Ζαλοκώστα) επιδίωξε την ανάκληση της διαταγής. Όμως ο Βαφειάδης ήταν ανένδοτος [*6] και τελικά ο Ζαλοκώστας υποχρεώθηκε να υπακούσει στη διαταγή του Βαφειάδη [*7].
Έτσι, οι μαχητές του Αρχηγείου Τζουμέρκων του ΔΣΕ ξεκίνησαν την πορεία για επιστροφή στα Τζουμέρκα. Πέρασαν νύχτα, δεμένοι με τριχιές, τα ορμητικά και παγωμένα νερά του Αχελώου (με πολλές προφυλάξεις, αφού στις όχθες του ποταμού και στην ευρύτερη περιοχή υπήρχαν κυβερνητικά φυλάκια και αποσπάσματα) και έφτασαν στην περιοχή του χωριού Μουτσιάρα (Αθαμανία) Τρικάλων στις 13/4/1947 (ημέρα του Πάσχα). Κατόπιν, κινήθηκαν στα Βόρεια και στα Κεντρικά Τζουμέρκα, στις περιοχές των χωριών: Ματσούκι (Ιωαννίνων) – Μελισσουργοί – Θεοδώριανα…
-ΕΠΕΞΗΓΗΣΕΙΣ
[*5] Την Πρωτοχρονιά του 1947 ο Μαλτέζος αποσπάστηκε στο Γενικό Αρχηγείο του ΔΣΕ (ΓΑ ΔΣΕ), ως Επιτελάρχης… Στη θέση του Μαλτέζου, ως Στρατιωτικός Διοικητής του Αρχηγείου Τζουμέρκων του ΔΣΕ, τοποθετήθηκε (στις αρχές του 1947, με διαταγή του ΓΑ ΔΣΕ) ο Ιωάννης Γιωτόπουλος (Ποτέσης). [Ο Γιωτόπουλος καταγόταν από το χωριό Αετορράχη (Ιωαννίνων).
Προπολεμικά εργαζόταν ως δημόσιος υπάλληλος του Υπουργείου Παιδείας. Είχε διατελέσει διοικητής ανεξάρτητου λόχου του ΕΛΑΣ στην ευρύτερη περιοχή του χωριού του (στα Κατσανοχώρια). Μετά τη Συμφωνία της Βάρκιζας βρέθηκε στο Μπούλκες. Το φθινόπωρο του 1946 ήταν μεταξύ αυτών που στάλθηκαν από το Μπούλκες στα Τζουμέρκα…].
Όμως, ο Γιωτόπουλος δεν ανέλαβε διοίκηση στο Αρχηγείο Τζουμέρκων του ΔΣΕ, επειδή είχε πάθει κρυοπαγήματα και μεταφέρθηκε για ανάρρωση στην περιοχή του Μετσόβου. Έως την πλήρη αποκατάσταση της υγείας του Γιωτόπουλου, στη διοίκηση του Αρχηγείου Τζουμέρκων του ΔΣΕ θα παρέμεινε μόνος ο Ζαλοκώστας… (Στην πραγματικότητα ο Ζαλοκώστας παρέμεινε για πάντα μόνος στη διοίκηση. Ο δε Γιωτόπουλος τελικά, στις αρχές του Ιουνίου του 1947, ευρισκόμενος στην περιοχή των Ζαγορίων, αυτομόλησε).
[*6] Το περιεχόμενο της διαταγής του Βαφειάδη προς τον Ζαλοκώστα και γενικότερα τα περί αυτής γίνονται γνωστά κυρίως από το βιβλίο του Μαλτέζου με τίτλο: «ΔΣΕ» (προσωπική έκδοση Αθήνα 1984), σελ. 99 – 102…
Η ύπαρξη αυτής της διαταγής του Βαφειάδη προς τον Ζαλοκώστα δεν μπορεί να αμφισβητηθεί. Και αυτό, γιατί, εκτός άλλων, υπάρχει ένα ντοκουμέντο του ίδιου του Ζαλοκώστα, στο οποίο εκφράζει τις σκέψεις του για την «παράλογη» διαταγή του Βαφειάδη και για τις ευθύνες απέναντι στην Ιστορία. Πρόκειται για ένα γράμμα που απέστειλε ο Ζαλοκώστας στον Κώστα Ράφτη (Νεμέρτσικα) [Στρατιωτικό Διοικητή του Αρχηγείου Ιωαννίνων του ΔΣΕ].
Ολόκληρο το περιεχόμενο του γράμματος, το οποίο δημοσιεύει στο προαναφερόμενο βιβλίο του (σελ. 102) ο Μαλτέζος είναι το ακόλουθο: «Αγαπητέ μου Κώστα! Θα σου αποκαλύψω μια σκέψη που με βασανίζει συνέχεια. Η διαταγή να διεισδύσω με το τμήμα μου στην περιοχή της Άρτας μέσα από τις πυκνές φάλαγγες του εχθρού είναι παραλογισμός, πραγματική αυτοκτονία. Ο Γεράσιμος δεν μπόρεσε να την αλλάξει. Ίσως η ιστορία να θέλει να μας εκδικηθεί, ίσως πάλι να θέλει να εκδικηθεί άλλους. Ίσως ακόμα ο λαός της Άρτας να θέλει ήρωες, γιατί χωρίς αυτούς δεν μπορεί να ζήσει και να προοδεύσει. Σε φιλώ Νίκος»…
Ο Βαφειάδης, από την πλευρά του, το μόνο σχετικό που γράφει στα «Απομνημονεύματά» του (τόμος 5ος σελ. 284) είναι πως, στα πλαίσια της αντιμετώπισης τού «Τέρμινους», το ΓΑ ΔΣΕ «με γενική του διαταγή απαγόρεψε στα τμήματά του τη χωρίς διαταγή εγκατάλειψη του γεωγραφικού χώρου δράσης τους». Ωστόσο, ο Βαφειάδης δεν αναφέρει στα «Απομνημονεύματά» του τίποτα για την ιδιαίτερη διαταγή του προς τον Ζαλοκώστα ούτε γενικότερα για την καταστροφή του Αρχηγείου Τζουμέρκων του ΔΣΕ και αυτό ίσως να λέει πολλά για τις μεγάλες ευθύνες που του αναλογούν…
[*7]Ο Μαλτέζος έγραψε (σελ. 102) χαρακτηριστικά: «Πειθαρχικός όπως ήταν ο Παλιούρας εκτέλεσε την τρελή διαταγή του Μάρκου Βαφειάδη και θυσίασε τον εαυτό του και το τμήμα του για να πληρωθεί η βλακεία ενός ανάξιου αρχηγού του ΔΣΕ».
ΣΥΝΕΧΙΖΕΤΑΙ