Άρθρο του Ιωάννη Δ. Παπαγιάννη
Φέτος συμπληρώνονται 80 χρόνια από την ίδρυση του Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδας (ΔΣΕ) και τις επόμενες ημέρες συμπληρώνονται 79 χρόνια από τη καταστροφή του Αρχηγείου Τζουμέρκων του ΔΣΕ. Με αφορμή τις επετείους αυτές, η «ΗΧΩ» προχωρά στη δημοσίευση ενός άρθρου του Ιωάννη Δ. Παπαγιάννη, σχετικό με την καταστροφή του Αρχηγείου Τζουμέρκων του ΔΣΕ. Το άρθρο θα δημοσιευτεί σε τέσσερις συνέχειες.
Ο Ιωάννης Δ. Παπαγιάννης κατάγεται από το χωριό Μελισσουργοί. Γεννήθηκε το 1964 στην πόλη της Άρτας όπου και μεγάλωσε. Το 1985 αποφοίτησε από την Παιδαγωγική Ακαδημία Ηρακλείου (Κρήτης) και από το 1987 εργάστηκε ως δάσκαλος στην Εύβοια, στην Άρτα και στην Αθήνα. Σήμερα, συνταξιούχος πια, ζει στην Αθήνα και στην Άρτα.
Είναι ανιψιός (δεύτερου βαθμού) των αναφερομένων στο παρόν άρθρο αδερφών, μαχητών του ΔΣΕ: Χρήστου και Δημητρίου (Μήτσου) Παπαγιάννη (Σκαμνιά).
ΜΕΡΟΣ ΤΡΙΤΟ: ΟΙ ΚΡΑΤΙΚΕΣ ΔΥΝΑΜΕΙΣ
Εν τω μεταξύ, στην ευρύτερη περιοχή των Τζουμέρκων είχαν αναπτυχθεί διάφορες κρατικές ένοπλες δυνάμεις (στρατιωτικές και παραστρατιωτικές), όπως οι τέσσερις λόχοι (1ος, 2ος, 3ος και 4ος) του 23ου Τάγματος Χωροφυλακής και μια διμοιρία του 24ου Τάγματος Χωροφυλακής (επιπλέον υπήρχαν και Σταθμοί Χωροφυλακής σε διάφορα χωριά), ο 1ος λόχος του 581ου Τάγματος Πεζικού, ένας λόχος Ορεινών Μεταφορών, τμήματα Λόχου Ορεινών Καταδρομών (ΛΟΚ), Μονάδες Ασφαλείας Υπαίθρου (ΜΑΥ) και Μονάδες Αποσπασμάτων Δίωξης (ΜΑΔ), που τέθηκαν σε καταδίωξη των μαχητών του Αρχηγείου Τζουμέρκων του ΔΣΕ.
Όλες οι παραπάνω δυνάμεις υπήχθησαν στις διαταγές του βουλευτή (Ιωαννίνων) Αλέξανδρου Παπαδόπουλου, με Γενική Διαταγή (παράνομη – αφού δεν είχε τέτοιο δικαίωμα) που εξέδωσε ο ίδιος, στην περιοχή του χωριού Χώσεψη (Κυψέλη) Άρτας, στις 19/4/1947 [*8]. Τις ανωτέρω κυβερνητικές δυνάμεις συνέδραμαν (κατ’ άλλους «αναγκαστικώς» κατ’ άλλους «οικειοθελώς») άοπλοι κάτοικοι της περιοχής, όχι μόνο παρέχοντας πληροφορίες αλλά και μετέχοντας ενεργά στις επιχειρήσεις για ανεύρεση και καταδίωξη μαχητών του ΔΣΕ.
Οι μαχητές του Αρχηγείου Τζουμέρκων του ΔΣΕ, μετά και από μικροσυμπλοκές με κυβερνητικές δυνάμεις σε διάφορες τοποθεσίες των Τζουμέρκων, που δε φαίνεται να στοίχισαν κάποιες απώλειες, έφτασαν στις 16/4/1947 στην περιοχή του χωριού Χώσεψη (Κυψέλη). Εκεί κάποιοι μαχητές στάλθηκαν στα ακριανά σπίτια του χωριού προς ανεύρεση τροφής, καθώς οι περισσότεροι είχαν να φάνε, οτιδήποτε άλλο εκτός από ωμές τσουκνίδες, ακόμη και επτά ημέρες [*9].
Η επιχείρηση προς ανεύρεση τροφής ήταν σχετικά επιτυχής… Αλλά, οι μαχητές του ΔΣΕ έγιναν αντιληπτοί από ΜΑΥδες της περιοχής, οι οποίοι ειδοποίησαν τις κυβερνητικές δυνάμεις που στάθμευαν στο Βουργαρέλι. Δύο διμοιρίες και ένα στοιχείο Όλμων του 1ου λόχου του 581ου Τάγματος Πεζικού (αρχικά), όπως επίσης και τμήματα του 3ου και 4ου λόχου του 23ου Τάγματος Χωροφυλακής (αργότερα) έφτασαν από το Βουργαρέλι στην περιοχή της Χώσεψης και κατέλαβαν θέσεις στα υψώματα γύρω από το χωριό.
Όμως θεωρήθηκε πως αυτές οι κυβερνητικές δυνάμεις δεν επαρκούσαν ούτε για κατά μέτωπο επίθεση εναντίον των ανταρτών ούτε για κυκλωτική κίνηση και γι’ αυτό αρκέστηκαν να χτυπήσουν τους αντάρτες από απόσταση, με όλμους και πολυβόλα… Έτσι στους μαχητές του Αρχηγείου Τζουμέρκων του ΔΣΕ δόθηκε η δυνατότητα να αποχωρήσουν (με απώλεια έναν νεκρό), από την περιοχή της Χώσεψης προς την περιοχή του χωριού Ράμια.
Εκεί, μόλις έπεσε το βράδυ (της 16ης Απριλίου), με διαταγή του Ζαλοκώστα και προς παραπλάνηση των αντιπάλων, χωρίστηκαν σε τρία (σχεδόν ισάριθμα) τμήματα (λόχους), με επικεφαλής τους: Κώστα Μίντζα και Δημήτρη (Μήτσο) Παπαγιάννη (Σκαμνιά) το πρώτο, Δημήτρη Βάρδια (Χαραλαμπόπουλο) και Χάρη (Χαρίλαο) Παπαγιάννη [*10] το δεύτερο και Κώστα Λιούκα (Μυγδαλιά) και Βαγγέλη Μανιώτη (Φελέκη) το τρίτο. Στο πρώτο τμήμα βρισκόταν και ο Ζαλοκώστας (Παλιούρας) με το 10μελές Επιτελείο του (το οποίο αποτελείτο από επίλεκτα στελέχη, όπως ο Γιάννης Φωτονιάτας, ο Χρήστος Παπαγιάννης κ.ά.).
Τα τρία τμήματα κανόνισαν να επανενωθούν μετά από ημέρες, αρκετά νοτιότερα, στην περιοχή των Ζυγοχωρίων και συγκεκριμένα στα βορειοανατολικά υψώματα του χωριού Λιβίτσικο σε (ευθεία) απόσταση περίπου 10 χμ. από την πόλη της Άρτας. Φαίνεται πως σκοπός τους ήταν η προσβολή και η λαφυραγώγηση της μοναδικής στην ευρύτερη περιοχή αποθήκης πυρομαχικών και τροφίμων της VIII κυβερνητικής Μεραρχίας, η οποία βρισκόταν στο Μοναστήρι (Ιερά Μονή Γεννήσεως της Θεοτόκου) των Μελατών, σε (ευθεία) απόσταση περίπου 3 χμ. από το Λιβίτσικο. [*11], Έτσι οι μαχητές του Αρχηγείου Τζουμέρκων του ΔΣΕ θα «δημιουργούσαν κατάσταση», όπως είχε διατάξει ο Βαφειάδης.
ΕΠΕΞΗΓΗΣΕΙΣ
[*8]Ο Α. Παπαδόπουλος (1908 – 1982) καταγόταν από το χωριό Ανώγειο (Πρέβεζας), αλλά προπολεμικά κατοικούσε στο γειτονικό χωριό Σκλίβανη (Ιωαννίνων), χωριό καταγωγής της γυναίκας του. Αρχικά ήταν αστυνομικός και κατόπιν εργολάβος… Στη διάρκεια της Κατοχής διετέλεσε διοικητής του Αρχηγείου (Συντάγματος) Ξηροβουνίου του Εθνικού Δημοκρατικού Ελληνικού Συνδέσμου (ΕΔΕΣ)… Στις Εκλογές του 1946 εκλέχτηκε βουλευτής Ιωαννίνων με το «Εθνικόν Κόμμα Ελλάδος», του Ναπολέοντος Ζέρβα (αρχηγό του ΕΔΕΣ στη διάρκεια της Κατοχής).
Τον Μάρτιο του 1947, ο Παπαδόπουλος, μετά από σχετική εντολή του Ν. Ζέρβα (ο οποίος από τις 24/1/1947 ως τις 23/8/1947 ήταν υπουργός Δημοσίας Τάξης), αφίχθη από την Αθήνα στα Ιωάννινα και στην Άρτα και επιδόθηκε στην ανασυγκρότηση της Χωροφυλακής και στην καταπολέμηση του ΔΣΕ στην Ήπειρο…
Αφού, λοιπόν, η ανασυγκρότηση της Χωροφυλακής γινόταν τότε υπό την «αιγίδα» των Ζέρβα – Παπαδόπουλου, επόμενο ήταν η Χωροφυλακή στην Ήπειρο να απαρτιστεί σχεδόν αποκλειστικά από πρώην ΕΔΕΣίτες. Ο ίδιος ο Παπαδόπουλος έγραψε στο βιβλίο του («Απομνημονεύματα. Μεγαλεία και Θρήνοι Δόξες και Αθλιότητες Ενός Αγώνος» προσωπική έκδοση Ιωάννινα 1976 σελ. 317) πως οι άντρες της Χωροφυλακής στην Ήπειρο ήταν πρώην ΕΔΕΣίτες σε ποσοστό 98%!…
Ακόμη και ολόκληρα ένοπλα τμήματα πρώην οπλαρχηγών του ΕΔΕΣ, όπως αυτά του Κώστα Βόιδαρου, από το χωριό Λιβίτσικο (Ζυγός), του Σπύρου Καλονίκη (Καραμπίνα), από το χωριό Κλειδί, του Κωνσταντίνου Τόλη και του Δημητρίου Αθανασίου (Μητσοθανάση), από την περιοχή του Ξηροβουνίου εντάχθηκαν σχεδόν αυτούσια στη Χωροφυλακή και αποτέλεσαν (αντίστοιχα) τους: 1ο, 2ο, 3ο και 4ο λόχους του 23ου Τάγματος Χωροφυλακής…
[*9]Εκείνο το χρονικό διάστημα πολλά ορεινά χωριά είχαν ερημωθεί από τους κατοίκους τους και σε όσα δεν ήταν ερημωμένα υπήρχαν ένοπλες κυβερνητικές δυνάμεις (ΜΑΥδες, Χωροφύλακες κ.ά.). Οι μαχητές του ΔΣΕ, λοιπόν, είτε μπαίνοντας στα ερημωμένα χωριά (όπου κατά κανόνα δεν έβρισκαν τίποτα να φάνε) είτε παρακάμπτοντας τα κατοικημένα χωριά (για να αποφύγουν τις ένοπλες συγκρούσεις) στερούνταν έτσι και αλλιώς την τροφή (και όχι μόνο αυτή).
[*10] Ο Χάρης (Χαρίλαος) Παπαγιάννης δεν είχε καμιά συγγένεια με τα αδέρφια Χρήστο και Δημήτρη (Μήτσο) Παπαγιάννη (Σκαμνιά). Αυτός καταγόταν από το χωριό Πλατανούσα (Ιωαννίνων) και στη διάρκεια της Κατοχής είχε υπηρετήσει ως ανθυπολοχαγός στο 2ο Τάγμα του 3/40 Συντάγματος ΕΛΑΣ. Μετά τη Συμφωνία της Βάρκιζας βρέθηκε στο Μπούλκες. Το φθινόπωρο του 1946 ήταν μεταξύ αυτών που στάλθηκαν από το Μπούλκες στα Τζουμέρκα και στη συνέχεια αποτέλεσε ηγετικό στέλεχος του Αρχηγείου Τζουμέρκων του ΔΣΕ.
[*11] Ότι ο σκοπός του Αρχηγείου Τζουμέρκων του ΔΣΕ ήταν η επίθεση στην αποθήκη στο Μοναστήρι των Μελατών το ισχυρίζονται τόσο ο Παπαδόπουλος (σελ. 310), βασιζόμενος σε μαρτυρία αυτόμολου αντάρτη του Αρχηγείου Τζουμέρκων του ΔΣΕ όσο και Έκθεση της Ανωτάτης Διοικήσεως Χωροφυλακής Ηπείρου (αχρονολόγητη, σχετική με την εξόντωση της «συμμορίας Παλιούρα»), βασιζόμενη σε μετέπειτα καταθέσεις συλληφθέντων ανταρτών. (Η Έκθεση αυτή δημοσιεύεται στο έργο του Απόστολου Δασκαλάκη με τίτλο: «Ιστορία Ελληνικής Χωροφυλακής 1936 – 1950» έκδοση «Αρχηγείον Χωροφυλακής» 1973 τόμος 2ος σελ. 847 – 849).
Απόψεις που υποστηρίζουν πως το Αρχηγείο Τζουμέρκων του ΔΣΕ κινήθηκε νοτιότερα των Τζουμέρκων γιατί έλαβε διαταγή από το ΓΑ ΔΣΕ να σπεύσει προς βοήθεια άλλων τμημάτων του ΔΣΕ στην περιοχή των Αγράφων (Ευρυτανίας) ή στην περιοχή του Βάλτου (Αιτωλοακαρνανίας) φαίνεται πως δεν ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα.
(ΣΥΝΕΧΙΖΕΤΑΙ)