Γράφει ο Γιώργος Πριόβολος*
Το ζήτημα των τραπεζικών χρεών της Νέας Δημοκρατίας και του ΠΑΣΟΚ επανέρχεται κατά διαστήματα στην πολιτική επικαιρότητα, προκαλεί έντονες αντιπαραθέσεις, ανταλλαγή κατηγοριών και ηχηρές δηλώσεις. Στο τέλος, όμως, όταν καταλαγιάζει η πολιτική φασαρία, απομένει μία πραγματικότητα που κανείς δεν μπορεί να παρακάμψει.
Το χρέος παραμένει χρέος.
Και όχι μόνο παραμένει, αλλά εξακολουθεί να αυξάνεται.
Χρειάζεται, καταρχάς, μια ιστορική διευκρίνιση. Τα σημερινά υπέρογκα χρέη των δύο κομμάτων δεν δημιουργήθηκαν κυρίως κατά τη δεκαετία 1980–1990. Εκείνη την περίοδο διαμορφώθηκε το θεσμικό πλαίσιο της κρατικής χρηματοδότησης των πολιτικών κομμάτων.
Ο Ν. 1443/1984 καθιέρωσε την οικονομική ενίσχυσή τους από το κράτος. Ακολούθησε ο Ν. 2429/1996 και στη συνέχεια ο Ν. 3023/2002, ο οποίος ρύθμισε συνολικότερα τη χρηματοδότηση, τα έσοδα, τις δαπάνες και τον έλεγχο των οικονομικών των κομμάτων. Στα έσοδα τους περιλαμβάνονταν ρητά και τα τραπεζικά δάνεια.
Το πρόβλημα δεν ήταν, επομένως, ότι κάποιος νόμος υποχρέωσε τα κόμματα να δανειστούν. Το πρόβλημα ήταν ότι επί σειρά ετών το θεσμικό πλαίσιο επέτρεψε στις τράπεζες να χορηγούν μεγάλα δάνεια με βασική εξασφάλιση την κρατική χρηματοδότηση που αναμενόταν να εισπράξουν τα κόμματα στο μέλλον.
Τα δάνεια χορηγήθηκαν πάνω στην παραδοχή ότι η Νέα Δημοκρατία και το ΠΑΣΟΚ θα διατηρούσαν επί πολλά χρόνια τις εκλογικές τους δυνάμεις, άρα και το ύψος της κρατικής επιχορήγησης.
Η παραδοχή αυτή ήταν αναντίρρητα λανθασμένη.
Άθλια θα έλεγα.
Καμία τράπεζα, καμία διοίκηση κόμματος και κανένας οικονομικός υπεύθυνος δεν έπρεπε και δεν μπορούσε,να θεωρεί δεδομένο ότι οι πολιτικοί συσχετισμοί, τα εκλογικά ποσοστά και η κρατική χρηματοδότηση θα παρέμεναν αμετάβλητα για δεκαετίες. Τα κόμματα δεν είναι επιχειρήσεις με σταθερά συμβόλαια και εγγυημένες μελλοντικές πωλήσεις. Η εκλογική τους δύναμη μεταβάλλεται, πολλές φορές μάλιστα απότομα.
Και όμως, πάνω σε αυτήν την αβέβαιη μελλοντική πρόβλεψη στηρίχθηκε ένας τεράστιος τραπεζικός δανεισμός.
Μόλις με τον Ν. 4304/2014 απαγορεύθηκε η χορήγηση κομματικών δανείων με εγγύηση κρατική χρηματοδότηση πέραν του τρέχοντος οικονομικού έτους. Ο νομοθέτης αναγνώρισε, έστω καθυστερημένα, ότι δεν μπορεί να δεσμεύεται εκ των προτέρων η επιχορήγηση άγνωστων μελλοντικών εκλογικών περιόδων.
Οι τελευταίοι δημοσιευμένοι ισολογισμοί, που αφορούν τη χρήση του 2025, δεν αφήνουν κανένα περιθώριο ωραιοποίησης.
Η Νέα Δημοκρατία εμφανίζει συνολικές υποχρεώσεις 602.139.154,80 ευρώ, από τις οποίες τα 592.950.327,28 ευρώ αποτελούν τραπεζικές υποχρεώσεις. Το 2025 κατέγραψε έσοδα 19,27 εκατομμυρίων ευρώ, αλλά μόνο οι τόκοι και τα τραπεζικά έξοδα ανήλθαν σε 65,93 εκατομμύρια ευρώ. Το ετήσιο έλλειμμα έφθασε τα 55,61 εκατομμύρια ευρώ.
Μάλιστα, η ίδια η Νέα Δημοκρατία αναφέρει ότι από το συνολικό τραπεζικό χρέος της ,τα 508,54 εκατομμύρια ευρώ αφορούν τόκους και ανατοκισμό κεφαλαιοποιημένων τόκων. Δηλώνει επίσης ότι δεν έχει λάβει νέο δάνειο από το 2011.
Το ΠΑΣΟΚ εμφανίζει συνολικές υποχρεώσεις 565.136.448,69 ευρώ, εκ των οποίων τα 559.802.950,92 ευρώ είναι υποχρεώσεις προς τράπεζες. Τα συνολικά έσοδα του το 2025 ήταν μόλις 1,36 εκατομμύρια ευρώ, ενώ οι τόκοι και τα τραπεζικά έξοδα ανήλθαν σε 61,27 εκατομμύρια ευρώ. Το ετήσιο έλλειμμα του διαμορφώθηκε στα 61,01 εκατομμύρια ευρώ.
Συνολικά, τα δύο κόμματα είχαν στο τέλος του 2025 υποχρεώσεις 1.167.275.603 ευρώ. Από αυτές, περισσότερα από 1,152 δισεκατομμύρια ευρώ αφορούσαν τραπεζικές οφειλές.
Μέσα σε έναν μόνο χρόνο οι συνολικές τους υποχρεώσεις αυξήθηκαν κατά περίπου 121 εκατομμύρια ευρώ. Οι τόκοι και τα τραπεζικά έξοδα των δύο κομμάτων ξεπέρασαν συνολικά τα 127 εκατομμύρια ευρώ, όταν τα συνολικά έσοδα τους ήταν περίπου 20,6 εκατομμύρια.
Αυτή η αριθμητική σχέση είναι αμείλικτη.
Όταν τα ετήσια έσοδα δεν καλύπτουν ούτε ένα μικρό μέρος των τόκων, πώς μπορεί να μειωθεί το αρχικό κεφάλαιο; Ποιο είναι το πραγματικό σχέδιο εξόφλησης; Σε πόσα χρόνια θα αποπληρωθούν οι οφειλές; Και ποια οικονομική πρόβλεψη μπορεί να στηρίξει σοβαρά έναν τέτοιο ισχυρισμό;
Η ρύθμιση δεν σημαίνει αποπληρωμή
Η σημερινή ηγεσία της Νέας Δημοκρατίας υποστηρίζει ότι το κόμμα εξυπηρετεί τα δάνεια του, ότι δεν έχει λάβει νέο δανεισμό επί προεδρίας Κυριάκου Μητσοτάκη και ότι έχει μειώσει σημαντικά τις λειτουργικές του δαπάνες.
Το ΠΑΣΟΚ δηλώνει ότι έχει ρυθμίσει τις οφειλές του προς τις τράπεζες, ότι καταβάλλει κάθε χρόνο μεγάλο μέρος της κρατικής χρηματοδότησης και ότι δεν έχει λάβει νέο δάνειο μετά το 2010.
Οι ενέργειες αυτές πρέπει ασφαλώς να καταγράφονται. Όμως η απουσία νέου δανεισμού δεν σημαίνει ότι αντιμετωπίζεται το παλαιό χρέος. Και η τήρηση μιας ρύθμισης δεν αποτελεί ουσιαστική λύση, όταν η συνολική οφειλή εξακολουθεί να διογκώνεται κατά δεκάδες εκατομμύρια ευρώ κάθε χρόνο.
Μπορεί κάποιος να καταβάλλει ορισμένες δόσεις και ταυτόχρονα το χρέος του να αυξάνεται, επειδή οι πληρωμές είναι πολύ μικρότερες από τους τόκους που προστίθενται. Αυτό ακριβώς φαίνεται να συμβαίνει.
Κατά την άποψη μου, τα δάνεια αυτά έχουν καταστεί, από οικονομική άποψη, πρακτικά ανεπίδεκτα πλήρους είσπραξης. Δεν χρησιμοποιώ τον όρο με την αυστηρή νομική ή τραπεζική του έννοια, αλλά με βάση την απλή οικονομική πραγματικότητα δηλαδή με τα σημερινά έσοδα, τους τόκους και τον ρυθμό αύξησης των υποχρεώσεων δεν διακρίνεται πραγματικός δρόμος πλήρους αποπληρωμής.
Η ευθύνη των σημερινών ηγεσιών
Οι σημερινές ηγεσίες μπορούν εύλογα να υποστηρίξουν ότι δεν δημιούργησαν το αρχικό χρέος. Δεν μπορούν, όμως, να θεωρούν ότι δεν έχουν καμία ευθύνη για τη σημερινή του κατάσταση.
Η ιστορική ευθύνη ανήκει σε όσους αποφάσισαν τον υπερ δανεισμό, σε όσους ενέκριναν τα δάνεια και σε όσους θεώρησαν τη μελλοντική κρατική χρηματοδότηση δεδομένη.
Η σημερινή πολιτική ευθύνη ανήκει σε εκείνους που διοικούν τώρα τα δύο κόμματα και δεν παρουσιάζουν ένα δημόσιο, αναλυτικό και δεσμευτικό σχέδιο πραγματικής μείωσης του χρέους.
Οφείλουν να εξηγήσουν στους πολίτες.
Πόσα ακριβώς καταβάλλονται κάθε χρόνο; Ποιο μέρος των καταβολών μειώνει το αρχικό κεφάλαιο; Ποιο είναι το χρονοδιάγραμμα εξόφλησης; Τι θα συμβεί εάν οι οφειλές συνεχίσουν να αυξάνονται; Και ποιος θα αναλάβει τελικά την οικονομική ζημία;
Η πολιτική αντιπαράθεση που γίνεται τόσα χρόνια είναι δικαιολογημένη, διότι αφορά την αξιοπιστία του πολιτικού συστήματος και την ισότητα απέναντι στις τράπεζες. Παραμένει όμως χωρίς ουσιαστικό αποτέλεσμα, όσο δεν οδηγεί σε διαφάνεια, σε δεσμευτικό σχέδιο και σε πραγματική μείωση των οφειλών.
Τα κόμματα που ζητούν από τους πολίτες να είναι συνεπείς στις δόσεις τους, που νομοθετούν για πλειστηριασμούς, ρυθμίσεις, κατασχέσεις και εξωδικαστικούς μηχανισμούς, δεν μπορούν να αντιμετωπίζουν τα δικά τους χρέη ως μία αιώνια λογιστική εκκρεμότητα.
Το χρέος παραμένει χρέος.
Και όσο αυξάνεται αντί να μειώνεται, οι σημερινές ηγεσίες της Νέας Δημοκρατίας και του ΠΑΣΟΚ, δυστυχώς, δεν είναι απλοί κληρονόμοι ενός προβλήματος.
Είναι πολιτικά υπόλογες για τη συνέχισή του.
* Ο Γιώργος Πριόβολος είναι οικονομολόγος – διδάκτωρ Κοινωνικών επιστημών