«Όταν για τ’ Άπειρο Κινήσω»

Ο Emmanuel Chimezie (Νιγηρία) συνομιλεί με την Παναγιώτα Π. Λάμπρη (Ελλάδα)

Πέρα από γλώσσες, έθνη και πολιτισμούς, η ποίηση παραμένει ένας τόπος συνάντησης της μνήμης, της ανθρωπιάς και της φαντασίας. Στην παρούσα συνομιλία, ο Emmanuel Chimezie (Νιγηρία) συνομιλεί με την Παναγιώτα Π. Λάμπρη (Ελλάδα), της οποίας οι σκέψεις κινούνται ανάμεσα στην παιδική μνήμη, την ποιητική έμπνευση, την ελληνική πολιτισμική ταυτότητα και τη διαχρονική θέση της ποίησης στην ανθρώπινη ζωή.

Ερώτηση 1: Πότε έγινε η ποίηση για πρώτη φορά μέρος της ζωής σας;
-Η ποίηση με συνοδεύει, θα έλεγα, από την παιδική ηλικία, όταν άκουγα τον πατέρα μου να τραγουδάει με διάφορες αφορμές δημοτικά τραγούδια. Αυτή η ύψιστη μορφή λαϊκής ποιητικής δημιουργίας με συναρπάζει και με συγκινεί, καθώς εκφράζει με ιδιαίτερο τρόπο την ψυχή των Ελλήνων.

Με την επώνυμη ποίηση ήρθα σε επαφή στο σχολείο, όπου τα ποιήματα δεν ήταν μόνο μέρος των μαθημάτων, αλλά και των σχολικών εορτών, για τις οποίες τα μαθαίναμε απέξω και τα απαγγέλλαμε μπροστά σε κοινό.

Στην εφηβεία ήρθαν οι πρώτες ποιητικές συνθέσεις, τις οποίες δυστυχώς δεν κράτησα, και στο πανεπιστήμιο η ποίηση σε πολλές εκφάνσεις της αποτέλεσε μεγάλο μέρος των σπουδών μου και οδήγησε στο εξής στη συνειδητή μελέτη της.

Η απόπειρα για συγγραφή ποίησης επανήλθε σε πιο ώριμη ηλικία, όταν ποικίλα γεγονότα και συναισθήματα ζητούσαν να εκφραστούν με στίχους, κάτι που σταδιακά εξελίχθηκε, με αποτέλεσμα να έχω εκδώσει μέχρι σήμερα οκτώ ποιητικές συλλογές.

Ερώτηση 2: Τι σας εμπνέει συνήθως να γράψετε ένα ποίημα;
-Για τη σύλληψη και τη συγγραφή ενός ποιήματος, με εμπνέουν πανανθρώπινες ιδέες και αξίες, κοινωνικά και περιβαλλοντικά ζητήματα, ποικίλα συναισθήματα, αλλά και ταπεινά, συχνά ασήμαντα θεωρούμενα πράγματα.

Έτσι, έρχεται η ποιητική γραφή και μετουσιώνει τα επουσιώδη σε ουσιώδη, δίνοντάς τους άλλη δυναμική, καθώς, ενώ αφορά σε φαινομενικά αδιάφορα θέματα, αυτά λειτουργούν βαθύτερα για την ανθρώπινη φύση.

Ερώτηση 3: Επηρεάζει με κάποιον τρόπο το περιβάλλον σας στην Ελλάδα την ποίησή σας;
-Πιστεύω πως η ποιητική έκφραση, εκτός από τον πνευματικό και συναισθηματικό κόσμο του ποιητή, ο οποίος παίζει καθοριστικό ρόλο, επηρεάζεται γενικότερα από την περιρρέουσα ατμόσφαιρα και τον τόπο που ζει.

Αυτό φαίνεται στα έργα πολλών, αλλά και σε μένα συμβαίνει, καθώς η Ελλάδα, εκτός που είναι η πατρίδα μου και την αγαπώ, έρχεται και αποτυπώνεται στους στίχους μου ως φορέας μακρόχρονης ιστορίας και γέννησης σπουδαίου πολιτισμού, του οποίου τα μνημεία, υλικά και πνευματικά, μιλούν γι’ αυτόν.

Έρχεται, επίσης, ως ανθρωπογεωγραφικό και φυσικό περιβάλλον, αλλά και ως τόπος που ζει το παρόν μέσα σ’ ένα ευμετάβλητο και γεμάτο προκλήσεις διεθνές περιβάλλον, το οποίο, θέλουμε δεν θέλουμε, μας επηρεάζει όλους.

Ερώτηση 4: Ποιο συναίσθημα σας είναι πιο εύκολο να εκφράσετε μέσα από την ποίηση;
-Αν έπρεπε ν’ απομονώσω ένα συναίσθημα, θα μπορούσα να πω την αγάπη μου για τον άνθρωπο, τον οποίο βλέπω σε όλο το φάσμα της συμπεριφοράς του, την οποία άλλοτε προσεγγίζω με συμπόνοια, κατανόηση, θαυμασμό, κι άλλοτε με τρόπο που επιθυμώ ν’ αναδειχθεί η απληστία και η μικρότητά του μέσα στη μεγαλοσύνη του σύμπαντος κόσμου.

Το τελευταίο, μάλιστα, το θεωρώ πολύ σημαντικό, διότι απ’ αυτό καθορίζεται σε μεγάλο βαθμό η πορεία του πάνω στη γη, κατά την οποία οφείλει να προτάσσει τον σεβασμό, την ανθρωπιά, την αλληλεγγύη και την ειρηνική συνύπαρξη.

Ερώτηση 5: Υπάρχει κάποιο ποίημα που έχετε γράψει και το νιώθετε πολύ προσωπικό για εσάς;
-Θα έλεγα πως υπάρχουν περισσότερα, αλλά επειδή μου ζητάτε ένα, θα σας έλεγα πως το ποίημα «Της Μάνας» είναι απόλυτα προσωπικό. Να, οι στίχοι του:
Σαν άλλοτε, ν’ ανοίξεις το παράθυρο ήθελα
και τ’ όμορφο, γλυκό χαμόγελό σου ν’ αντικρίσω
να φτάσει ως εμέ τ’ άρωμα του βασιλικού
που πάντα στο περβάζι του έθαλλε κι ανθούσε.

Πρόσχαρα το θυρόφυλλο ν’ ανοίξεις ήθελα
και στην αγκάλη την πανώρια μέσα να με κλείσεις
να νιώσω, όπως πάντα, τη ζεστή ανάσα σου
και την αγάπη σου για με και για τον κόσμο όλο.

Όμως, πια και τα δύο, ή είναι σφαλιστά,
ή μόνη χωρίς πλέον προσμονή τ’ ανοίγω
κι είναι αυτό, μανούλα μου γλυκιά,
δύσκολο, ναι, μα έτσι πρέπει πια να ζήσω.

Ερώτηση 6: Τι απολαμβάνετε περισσότερο στο να είστε ποιήτρια;
-Αγαπώ ιδιαίτερα τη γραφή σε όλες τις μορφές της και γι’ αυτό το συγγραφικό μου έργο περιλαμβάνει διάφορα είδη.
Όταν γράφω ποίηση, η γλώσσα λαβαίνει μέσα μου άλλες διαστάσεις, καθώς τις λέξεις που επιλέγω για να εκφραστώ, τις αντλώ ή, καλύτερα, έρχονται στη σκέψη μου χωρίς δισταγμό απ’ όλο το φάσμα της ελληνικής γλώσσας, από την αρχαιότητα ως σήμερα.

Και τούτο, διότι κάποιες, όχι ιδιαίτερα εύχρηστες, υπηρετούν καλύτερα την απόδοση ορισμένων νοημάτων. Έτσι, όταν εκφράζομαι ποιητικά, βιώνω μεγάλη διαβάθμιση συναισθημάτων και ο γραπτός λόγος αποτελεί για μένα πρόκληση νοηματική, εκφραστική και ρυθμική.

Ερώτηση 7: Πώς ξεκινάτε συνήθως να γράφετε ένα νέο ποίημα;
-Μερικά ποιήματα έρχονται σχεδόν απρόσκλητα στον νου και γράφονται απνευστί, λες κι από καιρό ήταν γραμμένα μέσα μου.
Γι’ αυτό έχω πάντα μαζί μου ένα σημειωματάριο, ώστε, αν έρθει κάποιο στη σκέψη μου, να μην το χάσω…

Άλλα μπορεί να έχουν ως αφορμή εικόνες και γεγονότα της καθημερινότητας, άλλα αφορούν στο κοινωνικό γίγνεσθαι και την ανθρώπινη συμπεριφορά απέναντι σε ποικίλα ζητήματα, άλλα έχουν καθαρά προσωπική αναφορά, η οποία συχνά δεν είναι εμφανής, καθώς το βίωμα που ενέπνευσε το ποίημα αφορά συνήθως σε πολλούς.

Ερώτηση 8: Θα μπορούσατε να μοιραστείτε ένα ποίημα πέντε στίχων που να αντικατοπτρίζει τις σκέψεις ή τα συναισθήματά σας;
-Ναι, με χαρά θα μοιραστώ μαζί σας εκείνο που έχει τον τίτλο, «Δεν θα πάρω», δηλώνει μέρος της φιλοσοφίας μου για τη ζωή, και λέει τα ακόλουθα:
Όταν για τ’ άπειρο κινήσω, δεν θα πάρω τίποτα μαζί μου
παρά μια χούφτα ελληνικού ουρανού και λιγοστή ερατεινή ροδαυγή
από τον εωθινό ορίζοντα
της ορεινής μικρής πατρίδας μου.

Ερώτηση 9: Πιστεύετε ότι η ποίηση μπορεί ακόμη και σήμερα να αλλάξει τις καρδιές των ανθρώπων;
-Στ’ αλήθεια, δεν γνωρίζω αν έχει τη δύναμη ν’ αλλάξει τις καρδιές των ανθρώπων, κάτι που απαιτεί, θαρρώ, βαθύτερες εσωτερικές διεργασίες.

Πιστεύω, όμως, πως αποτελεί έναν ιδιότυπο δίαυλο επικοινωνίας μεταξύ των δημιουργών και των αναγνωστών, οι οποίοι μπορεί να ταυτιστούν με τα νοήματα ενός ποιήματος, να συγκινηθούν, να προβληματιστούν, να κάνουν, ίσως, ένα βήμα θέασης του εαυτού τους με διαφορετικό τρόπο.

Πάντως, παρατηρώντας ποιητές απ’ όλο τον κόσμο, βλέπουμε πως διατυπώνουν πολλούς κοινούς προβληματισμούς, που σημαίνει πως οι άνθρωποι, ακόμα κι αν ζουν μακριά ο ένας από τον άλλο, βιώνουν παρόμοια συναισθήματα και προσπαθούν να λύσουν υπαρξιακά και άλλα ζητήματα.

Ερώτηση 10: Τι θα θέλατε να θυμούνται περισσότερο οι αναγνώστες από την ποίησή σας;
-Είναι ευχάριστο και συγκινητικό να έχει αποδοχή κάποιο κείμενό σου, αν και όταν το γράφεις είναι το τελευταίο που σκέφτεσαι, καθώς εκείνη τη στιγμή προέχει η δημιουργία του, η οποία προβάλλει ως εσωτερική αναγκαιότητα.

Μόλις ολοκληρωθεί και φύγει, όπως λέμε, από τον δημιουργό του, είναι χαρά και ικανοποίηση, όταν το αγκαλιάσουν οι αναγνώστες, ακόμη και μικρός αριθμός τους. Άλλωστε, είναι αδύνατο, γενικότερα, να αρέσουν όσα γράφουμε σε όλους.

Επομένως, όσοι επικοινωνούν με τα ποιήματά μου και συναντούν κάτι από τον εαυτό τους σ’ αυτά και ορισμένη στιγμή θυμηθούν κάποιο που τους εξέφρασε και το αναζητήσουν να το ξαναδιαβάσουν, αυτό είναι μια μικρή νίκη για το ίδιο το ποίημα.

Ουσιαστικά, αν ήθελα κάτι να θυμούνται είναι πως ένα ή περισσότερα από τα ποιήματά μου τους έκαναν να ταυτιστούν, να νιώσουν όμορφα, να συγκινηθούν, να…

Συμπερασματικά, και για την παρούσα συνομιλία μας, αγαπητέ κ. Emmanuel Chimezie, η ποίηση ήταν που μέσω διαδικτύου μάς έφερε σε επικοινωνία και, πλέον, αν και βρισκόμαστε τόσο μακριά, ευγνωμονώ, τόσο εκείνη όσο και σας που με αυτή ως αφετηρία δημιουργήθηκε μια όμορφη και ενδιαφέρουσα συνεργασία, για την οποία σας ευχαριστώ πολύ και σας εύχομαι τα καλύτερα!

-Συμπέρασμα
Η ποίηση συχνά αρχίζει από τη μνήμη και συνεχίζεται μέσα από τη γλώσσα, την εμπειρία και την ανθρώπινη σύνδεση. Στην παρούσα συνομιλία, η Παναγιώτα Π. Λάμπρη (Ελλάδα) προσεγγίζει την ποίηση ως έμπνευση, ευθύνη, συναισθηματική έκφραση και διαρκή διάλογο ανάμεσα στον δημιουργό και τον αναγνώστη.

Από τα δημοτικά τραγούδια της παιδικής ηλικίας έως την ώριμη ποιητική δημιουργία, από το προσωπικό βίωμα έως τους πανανθρώπινους προβληματισμούς, τα λόγια της μάς θυμίζουν πως η ποίηση εξακολουθεί να συγκινεί, να προβληματίζει και να ενώνει ανθρώπους πέρα από αποστάσεις και πολιτισμούς.

Ταιριαστά, το «Όταν για τ’ Άπειρο Κινήσω» γίνεται κάτι περισσότερο από τίτλος ενός ποιήματος· γίνεται μια ήσυχη μεταφορά για την ίδια την ποίηση — που μεταφέρει μνήμη, πατρίδα, ανθρωπιά και νόημα πέρα από σύνορα.

Και ίσως, καθώς η συνομιλία ανάμεσα στον Emmanuel Chimezie (Νιγηρία) και την Παναγιώτα Π. Λάμπρη (Ελλάδα) ολοκληρώνεται, μία σκέψη να παραμένει:
Η ποίηση έφερε δύο ποιητές από διαφορετικά μέρη του κόσμου σε επικοινωνία — και μέσα από αυτή γεννήθηκε μια όμορφη και ουσιαστική συνεργασία.
*Δημοσιεύτηκε στο medium.com