Το έγκλημα στη Μικρά Ασία το 1922: από την τουρκική ατιμωρησία, στον ελλαδικό «συνωστισμό»
Γράφει ο Θεοφάνης Μαλκίδης
Ήταν αυτές οι ώρες και οι μέρες του 1922 όταν γραφόταν ο επίλογος του δράματος του Μικρασιατικού Ελληνισμού, του σημαντικού αυτού μέρους του έθνους που υπέστη από τους Νεότουρκους και τους Κεμαλικούς και στο χρονικό διάστημα 1908-1923 ένα μαζικό έγκλημα, πρωτόγνωρο στην ιστορία της ανθρωπότητας. Το έγκλημα το οποίο στοίχισε τη ζωή σε ένα εκατομμύριο Ελληνίδες και Έλληνες και προσφυγοποίησε πάνω από ενάμιση.
Η ατιμώρητη μέχρι σήμερα Γενοκτονία, σχεδιάστηκε, οργανώθηκε, και τελέστηκε εις βάρος των Ελληνίδων και των Ελλήνων μία δολοφονία και στη συνέχεια έγινε η προσπάθεια διαιώνισής της στους διασωθέντες και της μεταφοράς της στις επόμενες γενιές.
Η στόχευση των υπευθύνων της Γενοκτονίας στις γυναίκες και τα παιδιά, οι βιασμοί, η δημιουργία αγνοουμένων, είναι μερικές από τις τραγικές συνιστώσες του μαζικού εγκλήματος και ταυτόχρονα του τραύματος της Γενοκτονίας.
Όλα τα παραπάνω δυστυχώς, είναι εν πολλοίς άγνωστα και συνεπώς ένας βασικός σκοπός είναι η ανάδειξή τους και η συνεχής προσπάθεια για να μην υπάρξουν ποτέ ξανά. Άλλωστε, όπως είναι γνωστό, ό,τι δεν τιμωρείται επαναλαμβάνεται και μάλιστα με τον πιο επώδυνο τρόπο!
Και ειδικά για τον Ελληνικό λαό η επανάληψη ήταν και οδυνηρή και τραγική: τα εγκλήματα στην Τραπεζούντα, στην Κερασούντα, στη Ραιδεστό, στην Αδριανούπολη, στα Σώκια, στη Σμύρνη, επαναλήφθηκαν στη Βιάννου, στην Κάνδανο, στα Κερδύλια, στους Πύργους, στο Μεσόβουνο, στο Δοξάτο, στο Δομένικο, στην Παραμυθιά, στη Ρόδο, στην Κω, στην Κάλυμνο, στο Δίστομο, στα Καλάβρυτα, στην Κύπρο.
Το έγκλημα
Η Γενοκτονία αποτελεί μία από τις πιο τραγικές σελίδες στην ιστορία της ανθρωπότητας. Πρόκειται για την εκ προθέσεως εξόντωση ή εξάλειψη ενός εθνολογικού, θρησκευτικού ή πολιτιστικού συνόλου και συνοδεύεται από ακραία βία, καταναγκαστικά έργα, εκτοπισμούς και βασανιστήρια.
Η έννοια της Γενοκτονίας αναδείχθηκε και επίσημα για πρώτη φορά κατά τον 20ο αιώνα, μετά τις φρικαλεότητες του Α’ Παγκοσμίου πολέμου και τις Γενοκτονίες που διαπράχθηκαν. Ωστόσο έπρεπε να γίνει άλλος ένας παγκόσμιος πόλεμος και άλλα τόσα εγκλήματα, για να γίνει η Σύμβαση για τη Γενοκτονία και να τιμωρηθούν οι θύτες στα διεθνή ποινικά δικαστήρια.
Το ζήτημα της Γενοκτονίας δεν είναι μόνο ιστορικό, αλλά και ηθικό, τραυματικό και πολιτικό, καθώς αναδεικνύει τη δύναμη της μνήμης και τη σημασία της αναγνώρισης, επούλωσης και της αποδοχής των εγκλημάτων αυτών, προκειμένου να διασφαλιστεί ότι δεν θα επαναληφθούν στο μέλλον.
Αν και οι προσπάθειες για την καταδίκη και την πρόληψη της Γενοκτονίας έχουν ενταθεί διεθνώς, το ζήτημα παραμένει ανοιχτό και συνεχώς επίκαιρο, με πληθώρα σύγχρονων παραδειγμάτων να υπενθυμίζουν την ανάγκη για προσοχή και δράση.
Τα εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας αναφέρονται σε μια σειρά από απάνθρωπες πράξεις που διαπράττονται σε μεγάλη κλίμακα και έχουν ως στόχο την εξόντωση ή την αποδιοργάνωση ενός ολόκληρου πληθυσμού ή κοινωνικής ομάδας, βασισμένα σε λόγους όπως η φυλή, η θρησκεία, η εθνικότητα, ή η πολιτική τους ταυτότητα.
Αυτά τα εγκλήματα περιλαμβάνουν, αλλά δεν περιορίζονται σε, πράξεις όπως η Γενοκτονία, τα βασανιστήρια, οι βιασμοί, οι εκτοπισμοί, η καταναγκαστική εργασία, η εκτέλεση αμάχων, η σκλαβιά και η διαρκής καταπίεση.
Παρότι λοιπόν υπήρχε η τεκμηρίωση για τη Γενοκτονία που υπέστη ο Ελληνισμός και άλλοι λαοί όπως οι Αρμένιοι, οι Ασσύριοι, πολιτικές, προσεγγίσεις, αντιλήψεις, συμφέροντα και λογικές οι οποίες δεν συμβάδιζαν με την ιστορική αλήθεια, η αναγνώριση άργησε να έρθει, αφού μεσολάβησε μία μακρά περίοδο σιωπής.
Έτσι μία από τις πράξεις που πρέπει να γίνουν είναι να σπάσει αυτή η σιωπή, να επουλωθεί το τραύμα της Γενοκτονίας.
***Από την ομιλία του Θεοφάνη Μαλκίδη στην Κω, στην εκδήλωση παρουσίασης του βιβλίου του «Μικρά Ασία, Θράκη, Πόντος . H Γενοκτονία και το Τραύμα».
****Η εκδήλωση οργανώθηκε από την Αστική Εταιρεία «Ιπποκράτης» και τους Συλλόγους Ποντίων και Μικρασιατών Κω και ήταν αφιερωμένη, όπως και το βιβλίο στη μνήμη του πρωταγωνιστή της αναγνώρισης της Γενοκτονίας Μιχάλη Χαραλαμπίδη (1951-2024).