Γράφει ο Γιώργος Πριόβολος*
Ιστορική ανατροπή καταγράφηκε στην Ουγγαρία, με τον Βίκτορ Όρμπαν να υφίσταται μια σαρωτική και πολιτικά βαριά ήττα, ίσως τη σημαντικότερη της πολυετούς κυριαρχίας του. Απέναντι του, μια ενωμένη και αυτή τη φορά αποτελεσματική αντιπολίτευση, πέτυχε μια καθαρή, αδιαμφισβήτητη νίκη, ανατρέποντας δεδομένα που επί χρόνια έμοιαζαν παγιωμένα.
Το αποτέλεσμα δεν προέκυψε ως κεραυνός εν αιθρία. Οι δημοσκοπήσεις των τελευταίων μηνών κατέγραφαν με αξιοσημείωτη συνέπεια τη φθορά της κυβέρνησης και την ενίσχυση των αντιπολιτευτικών δυνάμεων. Για πρώτη φορά μετά από πολλά χρόνια, η απόσταση δεν ήταν απλώς μικρότερη, ήταν ανατρέψιμη. Και τελικά, ανατράπηκε.
Η κάλπη λειτούργησε ως μηχανισμός αποσυμπίεσης μιας κοινωνίας που έδειχνε να συσσωρεύει κόπωση. Με εντυπωσιακά υψηλή συμμετοχή, ο λαός της Ουγγαρίας όχι μόνο έστειλε ηχηρό μήνυμα αλλαγής, αλλά αγνόησε επιδεικτικά και την προτροπή του Ντόναλντ Τραμπ υπέρ του Βίκτορ Όρμπαν.
Η μακρά παραμονή του στην εξουσία, η έντονα συγκεντρωτική διακυβέρνηση, αλλά και η διαρκής σύγκρουση με ευρωπαϊκούς θεσμούς φαίνεται πως διαμόρφωσαν ένα υπόστρωμα δυσαρέσκειας, το οποίο τελικά εκφράστηκε με σαφήνεια στην κάλπη.
Η νίκη της αντιπολίτευσης αποκτά ιδιαίτερο βάρος, όχι μόνο λόγω της έκτασης της, αλλά και λόγω του συμβολισμού της.
Για χρόνια, ο Fidesz (κόμμα Όρμπαν) είχε οικοδομήσει μια πολιτική κυριαρχία που πολλοί θεωρούσαν σχεδόν άτρωτη. Το εκλογικό αποτέλεσμα έρχεται να διαψεύσει αυτή την εικόνα, αποδεικνύοντας ότι ακόμη και τα πιο ισχυρά πολιτικά οικοδομήματα μπορούν να κλονιστούν όταν μεταβληθούν οι κοινωνικές ισορροπίες.
Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, η εξέλιξη αυτή αντιμετωπίζεται με εμφανή ικανοποίηση. Η Ευρωπαϊκή Ένωση, η οποία είχε βρεθεί επανειλημμένα σε τροχιά σύγκρουσης με την κυβέρνηση Όρμπαν για ζητήματα κράτους δικαίου και θεσμικής λειτουργίας, βλέπει στο αποτέλεσμα αυτό μια πιθανή επαναπροσέγγιση της Ουγγαρίας με τον ευρωπαϊκό πυρήνα. Δεν είναι λίγοι εκείνοι που μιλούν ήδη για επιστροφή της χώρας σε μια πιο συμβατή με τις ευρωπαϊκές αξίες πολιτική πορεία.
Την ίδια στιγμή, το αποτέλεσμα έχει σαφείς γεωπολιτικές προεκτάσεις. Η μέχρι πρότινος στάση της ουγγρικής κυβέρνησης απέναντι στη Ρωσία συχνά διαφοροποιημένη από την υπόλοιπη ευρωπαϊκή γραμμή αποτελούσε σημείο τριβής, ιδιαίτερα μετά την έναρξη του πολέμου στην Ουκρανία. Η αλλαγή πολιτικής ηγεσίας ενδέχεται να σηματοδοτήσει και αλλαγή κατεύθυνσης, ενισχύοντας τη συνοχή της ευρωπαϊκής στάσης απέναντι στη Μόσχα.
Παράλληλα, δεν περνά απαρατήρητο ότι η εξέλιξη αυτή ερμηνεύεται από αρκετούς αναλυτές ως πλήγμα για τη ρωσική επιρροή στην Κεντρική Ευρώπη. Η Ρωσία χάνει έναν από τους πιο ιδιόμορφους εταίρους της εντός της ΕΕ, γεγονός που ενδέχεται να επηρεάσει τις ισορροπίες στην ευρύτερη περιοχή. Από την άλλη πλευρά, οι σχέσεις της Ουγγαρίας με τη Ουκρανία αναμένεται να επαναπροσδιοριστούν, πιθανότατα σε πιο συνεργατική βάση.
Ωστόσο, κάθε πολιτική αλλαγή φέρει μαζί της και προκλήσεις. Η επόμενη ημέρα για τη νέα ηγεσία δεν θα είναι εύκολη. Η διαχείριση της οικονομίας, η αποκατάσταση των θεσμικών ισορροπιών και η επανατοποθέτηση της χώρας στο ευρωπαϊκό γίγνεσθαι απαιτούν λεπτούς χειρισμούς και πολιτική ωριμότητα. Η μετάβαση από την αντιπολίτευση στη διακυβέρνηση είναι πάντα μια δύσκολη εξίσωση ιδιαίτερα όταν συνοδεύεται από υψηλές προσδοκίες.
Το βέβαιο είναι πως η εποχή Όρμπαν δεν τελειώνει απλώς, αμφισβητείται στην ίδια της τη βάση. Και αυτό, από μόνο του, συνιστά μια εξέλιξη με ευρύτερη σημασία, όχι μόνο για την Ουγγαρία, αλλά και για το ευρωπαϊκό πολιτικό τοπίο συνολικά.
Γιατί, τελικά, οι εκλογές δεν αλλάζουν μόνο κυβερνήσεις. Αλλάζουν και αφηγήματα.
Και το αφήγημα της πολιτικής αδιαμφισβήτητης κυριαρχίας του Βίκτορ Όρμπαν φαίνεται πως, για πρώτη φορά, ράγισε ουσιαστικά.
*Ο Γιώργος Πριόβολος είναι οικονομολόγος – διδάκτωρ Κοινωνικών επιστημών