Η Χώρα της Μίας Πόλης — Ζητείται Αποκέντρωση

Γράφει ο Κωνσταντίνος Ρίζος
Δικηγόρος

Στην Ελλάδα έχουμε καταφέρει κάτι πραγματικά εντυπωσιακό: να μιλάμε συνεχώς για «ανάπτυξη της περιφέρειας», ενώ ταυτόχρονα συγκεντρώνουμε τα πάντα στην Αθήνα. Υπηρεσίες, επενδύσεις, δουλειές, πανεπιστήμια, εξουσία, ευκαιρίες.

Και κάπως έτσι φτάσαμε στο σημείο να θεωρείται σχεδόν φυσιολογικό ένας νέος από την επαρχία να πρέπει να φύγει για την Αθήνα αν θέλει να βρει σοβαρή επαγγελματική προοπτική.

Όχι επειδή ονειρευόταν από παιδί να ζήσει σε ένα διαμέρισμα 45 τετραγωνικών με ενοίκιο που θυμίζει δόση στεγαστικού. Ούτε επειδή η «μεγάλη ζωή της πρωτεύουσας» ήταν το διαχρονικό όνειρο της ελληνικής επαρχίας. Οι περισσότεροι έφυγαν γιατί δεν είχαν επιλογή και ευκαιρίες ζωής, όσο και αν προσπάθησαν να βρουν.

Γιατί εδώ και χρόνια το κράτος λειτουργεί με μια απλή λογική: αν κάτι έχει σημασία, πρέπει να βρίσκεται στο λεκανοπέδιο. Αν δεν βρίσκεται, μάλλον δεν έχει και τόση σημασία.

Έτσι, οι παραγωγικές ηλικίες συγκεντρώνονται αναγκαστικά στην Αθήνα, επειδή εκεί υπάρχουν οι περισσότερες δουλειές, οι υπηρεσίες, οι υποδομές και οι προοπτικές.

Αυτή η αθηνοκεντρική πολιτική δεν φαίνεται μόνο στις μεγάλες επενδύσεις ή στις θέσεις εργασίας. Φαίνεται στην καθημερινότητα της περιφέρειας.

Στα ΕΛΤΑ που έκλεισαν, στα τραπεζικά καταστήματα που εξαφανίζονται, στις ΔΟΥ, στα υποθηκοφυλακεία, στα Ειρηνοδικεία, στα σχολεία, στις δομές υγείας και στα στρατόπεδα που καταργήθηκαν στο όνομα του «εξορθολογισμού».

Ένα κράτος που αντιμετωπίζει την περιφέρεια κυρίως ως κόστος προς περικοπή και όχι ως κομμάτι της αναπτυξιακής του στρατηγικής.
Το αποτέλεσμα το βλέπουμε καθημερινά.

Η Αθήνα ασφυκτιά. Ενοίκια στα ύψη, κυκλοφοριακό χάος, πίεση στις υποδομές, μια πόλη που έχει ξεπεράσει προ πολλού τα όριά της.

Και την ίδια στιγμή η επαρχία αδειάζει. Νέοι φεύγουν, χωριά γερνούν, μικρές πόλεις χάνουν τον παραγωγικό τους κόσμο και ολόκληρες περιοχές μπαίνουν σε μια επιταχυνόμενη παρακμή που παρουσιάζεται σχεδόν σαν φυσικό φαινόμενο ή σαν ευθύνη των κατοίκων της επαρχίας.

Μόνο που τίποτα από αυτά δεν είναι τυχαίο. Είναι το αποτέλεσμα συγκεκριμένων πολιτικών επιλογών. Και το μοντέλο αυτό συνεχίζεται την τελευταία δεκαπενταετία ανεξαρτήτως κυβέρνησης. Είτε κυβερνούσε η ΝΔ είτε ο ΣΥΡΙΖΑ, η βασική λογική παρέμενε η ίδια: περισσότερη Αθήνα, λιγότερη περιφέρεια.

Και το πιο ειρωνικό είναι ότι όλοι ξέρουμε πώς θα μπορούσε να είναι η εικόνα αν υπήρχε πραγματική αποκέντρωση. Αρκεί να δει κανείς τι συμβαίνει στην Άρτα κάθε Πάσχα και κάθε Δεκαπενταύγουστο.

Η πόλη γεμίζει ξανά ζωή. Οι πλατείες αποκτούν κόσμο, τα μαγαζιά δουλεύουν, ακούγονται φωνές παντού, βλέπεις νέους ανθρώπους να κυκλοφορούν και θυμάσαι για λίγο πώς ήταν, όχι πολλά χρόνια πριν, μια ζωντανή επαρχιακή πόλη.

Και μετά τελειώνουν οι γιορτές. Έχουμε κουραστεί να αποχαιρετούμε τους φίλους μας δύο και τρεις φορές τον χρόνο και μετά να βλέπουμε την πόλη να αδειάζει.

Αυτό ίσως μας δίνει και την πιο καθαρή εικόνα του προβλήματος. Η επαρχία δεν στερείται ζωής επειδή οι άνθρωποι δεν θέλουν να μείνουν εδώ. Τη στερείται επειδή το κράτος έχει οργανωθεί έτσι ώστε να τους σπρώχνει διαρκώς προς το κέντρο.

Γιατί αποκέντρωση δεν σημαίνει μερικές κινήσεις βιτρίνας, ούτε να θυμόμαστε την περιφέρεια λίγο πριν τις εκλογές. Σημαίνει μεταφορά πραγματικών υπηρεσιών, πραγματικής εξουσίας και πραγματικής οικονομικής δραστηριότητας εκτός Αθήνας.

Σημαίνει η τοπική αυτοδιοίκηση να έχει πραγματική εξουσία για χάραξη τοπικής πολιτικής και όχι να περιορίζεται στη διαχείριση των απορριμμάτων. Σημαίνει να μπορεί ένας νέος άνθρωπος να μείνει στον τόπο του χωρίς να αισθάνεται ότι επαγγελματικά αυτοκαταστρέφεται.

Το παράδοξο, μάλιστα, είναι ότι μια σοβαρή πολιτική αποκέντρωσης δεν θα ωφελούσε μόνο την επαρχία. Θα ωφελούσε και την ίδια την Αθήνα. Θα αποσυμπίεζε το στεγαστικό πρόβλημα, θα μείωνε την πίεση στις υποδομές και θα δημιουργούσε μια πιο ισορροπημένη χώρα.

Αλλά για να γίνει αυτό, πρέπει πρώτα να ξεπεράσουμε τη βαθιά ελληνική αντίληψη ότι η χώρα τελειώνει κάπου μετά τα διόδια της Ελευσίνας. Γιατί αν συνεχίσουμε έτσι, στο τέλος δεν θα έχουμε ούτε βιώσιμη Αθήνα ούτε ζωντανή περιφέρεια.

Θα έχουμε απλώς μια χώρα που προσπαθεί να χωρέσει τα πάντα σε μία πόλη. Και μια υπόλοιπη Ελλάδα που θα αδειάζει λίγο περισσότερο κάθε χρόνο.